Kars Adı Nereden Geliyor?
Kars adının kökeni, Türkiye yer adları literatüründe tartışmalı konulardan biridir. Birkaç açıklama öne sürülmüştür.
En yaygın görüş, adı bölgede yaşamış Karsak adlı bir topluluğa bağlar. Bu topluluk, Kafkasya ile Doğu Anadolu arasındaki geçiş bölgesinde yaşayan kabilelerden biri olarak kaynaklarda anılır.
İkinci görüş, adı Türkçedeki kar sözcüğüyle ilişkilendirir; Kars, Türkiye'nin en soğuk illerinden biridir ve kışları uzun sürer. Ancak dilciler bunu sonradan kurulmuş bir anlamlandırma sayar.
Üçüncü görüş, adı Gürcücede kapı anlamına gelen sözcükle ilişkilendirir ve şehrin Kafkasya'ya açılan kapı konumunu vurgular. Ermeni kaynaklarında kent Kars ve benzeri biçimlerde geçer.
Kars, Türkiye'nin en zengin ortaçağ mirasına sahip illerinden biridir. İl sınırlarındaki Ani, ortaçağın en büyük kentlerinden biriydi ve Bin Bir Kilise Şehri olarak anılırdı. Bagratlı hanedanının başkenti olan Ani, İpek Yolu üzerindeki konumu sayesinde zenginleşmiş; 11. yüzyılda yüz bine yaklaşan nüfusuyla dönemin en kalabalık kentlerinden biri olmuştur. Ani UNESCO Dünya Mirası listesindedir.
Kars, 1878 Berlin Antlaşmasıyla Rus yönetimine geçmiş ve 1918'e kadar bu şekilde kalmıştır. Bu dönemin izleri, kentteki Baltık mimarisi tarzındaki taş binalarda görülür. Şehir ayrıca kaşarı, balı ve kaz eti geleneğiyle tanınır.
Kars İlçelerinin İsim Kökenleri
Merkez
İl merkezi, Kars Çayı vadisinde kurulmuştur. Şehre hâkim kayalıktaki Kars Kalesi, Saltuklu döneminden başlayarak birçok kez onarılmıştır. Kentteki Kümbet Cami (Havariler Kilisesi), 10. yüzyıla ait bir Bagratlı yapısıdır ve sonradan camiye çevrilmiştir.
Merkez ilçe, Rus dönemi taş binalarıyla ve düzenli ızgara plan yapısıyla dikkat çeker. Şehir ayrıca Orhan Pamuk'un Kar romanının geçtiği yer olarak edebiyatta da anılır.
Akyaka
Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir. İlçenin eski adı Kızılçakçaktır. Cumhuriyet döneminde yapılan ad düzenlemesinde Türkçe kökenli Akyaka adı verilmiştir.
İlçe, Ermenistan sınırındaki konumuyla bilinir ve 1957 yılında ilçe olmuştur. Muğla'daki Akyaka beldesiyle karıştırılmamalıdır.
Arpaçay
Adını, Türkiye ile Ermenistan arasında sınır oluşturan Arpaçaydan alır. Nehrin adı Türkçedir ve yörede yetiştirilen arpa ile ilişkilendirilir. Nehrin Ermenice adı Akhuryan'dır.
İlçenin eski adı Zarşattır. Arpaçay, Ani harabelerine yakın konumuyla ve barajıyla bilinir.
Digor
Adı ortaçağ kaynaklarına dayanır. Bölgedeki yerleşim, kaynaklarda Tigor ve benzeri biçimlerde geçer. Adın kökeni kesin biçimde çözülememiştir.
Digor sınırlarında, ortaçağın dikkat çekici yapılarından Beşkilise (Khtzkonk) manastır grubu bulunur. Kayalık bir vadinin kenarına inşa edilmiş bu yapılar, Bagratlı dönemi mimarisinin özgün örneklerindendir.
Kağızman
Adı ortaçağ kaynaklarına dayanır. Bölgedeki yerleşim, kaynaklarda Kagizman ve benzeri biçimlerde geçer. Adın, bölgede kullanılan eski bir yer adına dayandığı kabul edilir.
Kağızman, Aras Nehri vadisindeki konumu sayesinde Kars'ın en ılıman ilçesidir; burada kayısı ve dut yetiştirilir. İlçe sınırlarında ayrıca Kurbanağa Mağarası ve Camuşlu kaya resimleri bulunur; bu kaya resimleri, Anadolu'nun tarih öncesi dönemine ait önemli belgelerdendir. Yörede ayrıca kaya tuzu yatakları işletilir.
Sarıkamış
Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir. "Sarı" bölümü, yörede yetişen sarıçam ağacının rengini tarif eder; "kamış" ise sazlık alanı ya da uzun gövdeli ağacı anlatır. Bir başka görüş, adı doğrudan sarıçam ormanına bağlar.
Sarıkamış, Türkiye'nin en önemli sarıçam ormanlarına ev sahipliği yapar ve kış sporları merkezi olarak bilinir. İlçedeki kristal kar, dünyada az sayıda yerde görülen bir özelliktir.
Sarıkamış, Türk tarihinde acı bir olayla anılır: 1914-1915 kışında Birinci Dünya Savaşı sırasında yaşanan Sarıkamış Harekâtında çok sayıda asker soğuk ve zorlu koşullar nedeniyle hayatını kaybetmiştir. İlçede her yıl anma yürüyüşleri düzenlenir.
Selim
Adının kökeni için birkaç görüş vardır. Bir açıklama, adı yörede yaşamış Selim adlı bir kişiye bağlar. Bir diğeri, bölgede kullanılan eski bir yer adının Türkçeleşmiş biçimi olduğunu savunur.
İlçe, Kars ile Sarıkamış arasındaki yol güzergâhında yer alır ve hayvancılıkla geçinir.
Susuz
Adı Türkçedir ve doğrudan coğrafyayı tarif eder: su kaynağı kıt olan arazi. Anadolu'da Susuz, Susuzköy ve Kurupınar gibi adlar hep aynı gözlem mantığıyla verilmiştir.
İlçe sınırlarında Susuz Şelalesi bulunur; bu durum, adla manzara arasında ilginç bir tezat oluşturur. İlçe, Kars'ın en küçük nüfuslu yerleşimlerinden biridir.
Kars Adlarında Öne Çıkan Katmanlar
- Ortaçağ ve Bagratlı katmanı: Ani, Digor (Tigor) ve Kağızman adları, bölgenin 10. ve 11. yüzyıldaki kent geleneğini taşır.
- Topluluk katmanı: Kars adı, bölgede yaşamış Karsak topluluğuyla ilişkilendirilir.
- Türkçe tanımlama katmanı: Sarıkamış, Susuz, Arpaçay ve Akyaka adları, ormanı, suyu ve arazi yapısını doğrudan anlatır.
- Cumhuriyet katmanı: Akyaka ve Arpaçay adları, 20. yüzyılda yapılan Türkçe adlandırma tercihlerinin ürünüdür.
Sıkça Sorulan Sorular
Kars adı nereden geliyor?
En yaygın görüş, adı bölgede yaşamış Karsak adlı topluluğa bağlar. İkinci bir görüş Türkçedeki kar sözcüğüyle, üçüncüsü ise Gürcücede kapı anlamındaki sözcükle ilişkilendirir.
Ani harabeleri neden önemli?
Ani, ortaçağın en büyük kentlerinden biriydi ve Bagratlı hanedanının başkentiydi. İpek Yolu üzerindeki konumu sayesinde zenginleşmiş, 11. yüzyılda yüz bine yaklaşan nüfusa ulaşmıştır. Alan UNESCO Dünya Mirası listesindedir.
Sarıkamış adının anlamı nedir?
Sarı bölümü yörede yetişen sarıçam ağacının rengini, kamış bölümü ise sazlık alanı ya da uzun gövdeli ağacı tarif eder. İlçe, Türkiyenin en önemli sarıçam ormanlarına ev sahipliği yapar.
Kars neden Baltık mimarisiyle anılıyor?
Kars, 1878 Berlin Antlaşmasıyla Rus yönetimine geçmiş ve 1918e kadar bu şekilde kalmıştır. Bu dönemde inşa edilen taş binalar ve ızgara plan düzeni, kente özgün bir mimari kimlik kazandırmıştır.
Kars kaç ilçeden oluşuyor?
Kars ilinde merkez dahil 8 ilçe vardır: Merkez, Akyaka, Arpaçay, Digor, Kağızman, Sarıkamış, Selim ve Susuz.
💬 Yorumlar (0)
İlk yorumu siz yapın!
💬 Yorum Yap