Ordu ve İlçelerinin İsim Hikâyeleri: Kotyoradan Fındık Diyarına

Ordu Adı Nereden Geliyor?

Ordu, adı Türkçe olan ve doğrudan Türk siyasi geleneğinden gelen illerden biridir.

Eski Türkçede ordu sözcüğü, bugünkü askeri anlamından farklı olarak hükümdarın karargâhı, otağın kurulduğu yer anlamına gelirdi. Orta Asya'daki Ordubalık gibi şehir adlarında da bu kullanım görülür. Yörede kurulan Türkmen karargâhı ya da konak yeri, yerleşime adını vermiştir.

Kentin bugünkü merkezinin eski adı Bayramlı ve Eskipazardır. 19. yüzyılda deniz kıyısına taşınan yerleşim, Ordu adıyla anılmaya başlanmıştır.

Bölgenin antik geçmişi çok daha eskidir. Ordu çevresinde Kotyora adlı antik kent bulunuyordu. Bu kent, Yunan tarihçi ve komutan Ksenophonun Anabasis adlı eserinde anılır; On Binlerin Dönüşü olarak bilinen ünlü geri çekilme sırasında Yunan askerleri bu kentte konaklamıştır.

Ordu, dünya fındık üretiminin merkezidir. Türkiye dünya fındık üretiminin büyük bölümünü karşılar ve bu üretimin en önemli kısmı Ordu ilinden gelir. Fındık, yörenin ekonomik ve kültürel kimliğinin ayrılmaz parçasıdır.

Kent, Boztepe'den görünen körfez manzarası ve teleferiğiyle tanınır; ayrıca Karadeniz'in en canlı yayla kültürlerinden birine sahiptir.

Ordu Merkez İlçeleri

Altınordu

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir: altın ve ordu. Ad, Türk tarihindeki Altın Orda Devletine de gönderme yapar. İlçe, 2012 yılındaki büyükşehir düzenlemesiyle kurulmuş ve kentin merkezini kapsar.

Sınırları içinde Boztepe, Paşaoğlu Konağı ve tarihî kent dokusu bulunur.

Ordu İlçelerinin İsim Kökenleri

Akkuş

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir: ak ve kuş. İlçenin eski adı Karakuş olarak da kaydedilmiştir. İlçe, Ordu'nun iç kesimindeki dağlık alanda yer alır ve ormancılıkla geçinir.

Aybastı

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir. Ad için yerel bir anlatı vardır: ay ışığının vurduğu yer anlamında yorumlanır. İlçe, Ordu'nun yüksek plato kesiminde yer alır ve Perşembe Yaylası ile tanınır; bu yayla, Karadeniz yaylacılık kültürünün önemli merkezlerindendir.

Çamaş

Adının kökeni için, bölgede kullanılan eski bir yer adına dayandığı kabul edilir. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur ve fındık üretimiyle geçinir.

Çatalpınar

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir: çatal ve pınar. Ad, iki kola ayrılan su kaynağını tarif eder. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur.

Çaybaşı

Adı Türkçedir ve akarsuyun başındaki yerleşimi tarif eder. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur ve Ordu'nun batı kesiminde yer alır.

Fatsa

Adı antik döneme dayanır. Bölgedeki yerleşim, kaynaklarda Fadisane ve Phadisana biçimlerinde geçer. Bu ad Türkçe telaffuzda Fatsa biçimini almıştır.

Fatsa, Ordu'nun en kalabalık ilçelerinden biridir ve Karadeniz kıyısındaki liman konumuyla bilinir. Yörede fındık üretimi ve balıkçılık yaygındır. İlçe sınırlarında Bolaman beldesi bulunur; buradaki Haznedaroğlu Konağı, Karadeniz sivil mimarisinin dikkat çekici örneklerindendir.

Gölköy

Adı Türkçedir ve yöredeki göl ile köy sözcüklerinin birleşimidir. İlçe, Ordu'nun iç kesimindeki plato alanında yer alır ve tarım ile hayvancılıkla geçinir.

Gülyalı

Adı Türkçedir ve gül ile yalı sözcüklerinin birleşimidir. İlçe, Ordu ile Giresun arasındaki kıyı şeridinde yer alır ve 1990 yılında kurulmuştur.

Gürgentepe

Adı Türkçedir ve gürgen ağacı ile tepe sözcüklerinin birleşimidir. Gürgen, Karadeniz ormanlarının karakteristik ağaç türlerindendir. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur.

İkizce

Adı Türkçedir ve ikiz sözcüğünden gelir; iki yerleşimin ya da iki derenin birleşimini tarif ettiği kabul edilir. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur.

Kabadüz

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir. "Kaba" burada geniş, iri anlamında; "düz" ise düzlük araziyi tarif eder. İlçe, Ordu merkezin güneyindeki dağlık kesimde yer alır ve Çambaşı Yaylası ile tanınır; bu yayla, kayak merkezi olarak da kullanılır.

Kabataş

Adı Türkçedir ve yöredeki büyük kaya oluşumunu tarif eder. İlçe, Ordu'nun iç kesiminde yer alır.

Korgan

Adı Türkçedir ve eski Türkçede kale, tahkimat anlamına gelen kurgan sözcüğüyle ilişkilendirilir. Aynı kök, Orta Asya'daki kurgan tipi mezar yapılarında da görülür. İlçe, tarım ve hayvancılıkla geçinir.

Kumru

Adı Türkçedir ve kumru kuşundan geldiği kabul edilir. İlçe, Ordu'nun iç kesimindeki ormanlık alanda yer alır ve fındık üretimiyle geçinir.

Mesudiye

Adı Osmanlı dönemine aittir ve mutluluk anlamı taşıyan Arapça kökenli sözcükle ilişkilendirilir. İlçenin eski adı Milas olarak kaydedilmiştir; bu ad Muğla'daki Milas ile karıştırılmamalıdır.

Mesudiye, Ordu'nun en yüksek rakımlı ilçesidir ve iklim bakımından İç Anadolu'ya yakındır. İlçe, Topçam ve Keyfalan yaylaları ile tanınır. Yörede ayrıca Cittaslow unvanı alan yerleşimler bulunur.

Perşembe

Adı Türkçedir ve haftanın gününden gelir; yörede perşembe günü kurulan pazardan geldiği kabul edilir.

Kentin antik adı Vonadır. Perşembe, Karadeniz kıyısındaki en dikkat çekici burunlardan birinde yer alır: Yason Burnu. Bu burun, mitolojideki Argonotlar efsanesiyle ilişkilendirilir; Yason ve arkadaşlarının Altın Post seferi sırasında buraya uğradıklarına inanılır. Burundaki kilise yapısı bugün de ayaktadır.

İlçe ayrıca Çaka ve Hoynat adası ile bilinir.

Piraziz

Bu ad Giresun iline aittir; Ordu ilçeleri arasında yer almaz.

Ulubey

Adı Türkçedir ve ulu ile bey sözcüklerinin birleşimidir. Ad, yörede etkili olmuş bir beye gönderme yapar.

Ulubey sınırlarında Ulubey Kanyonu bulunur; bu kanyon, Türkiye'nin en uzun kanyonlarından biri sayılır. Yörede ayrıca cam seyir terası ve doğa turizmi gelişmiştir.

Ünye

Ordu'nun en eski isim geçmişine sahip ilçesidir. Kentin antik adı Oinaiondur. Yunancada oinos şarap anlamına gelir; adın yöredeki bağcılıkla ilişkili olduğu kabul edilir. Oinaion adı Türkçe telaffuzda Ünye biçimini almıştır.

Ünye, Karadeniz'in en eski liman kentlerinden biridir. İlçe sınırlarında Ünye Kalesi bulunur; kayaya oyulmuş Pontus dönemi kral mezarı ve kale kalıntıları, bölgenin antik geçmişini belgeler. Yörede ayrıca Osmanlı dönemi konakları ve tarihî hamamlar yer alır.

Ordu Adlarında Öne Çıkan Katmanlar

• Antik ve Pontus katmanı: Ünye (Oinaion), Fatsa (Fadisane), Perşembe (Vona) ve Kotyora adları, MÖ 1. binyıla uzanan liman geleneğini taşır.
• Türkmen katmanı: Ordu, Korgan ve Ulubey adları, Türk siyasi ve askeri geleneğinin yer adlarına yansımasını gösterir.
• Türkçe tanımlama katmanı: Çaybaşı, Çatalpınar, Gürgentepe, Kabadüz, Kabataş ve Gölköy adları, suyu, ağacı ve arazi yapısını doğrudan anlatır.
• Osmanlı katmanı: Mesudiye adı, 19. yüzyıl adlandırma anlayışının ürünüdür.
• Cumhuriyet katmanı: Altınordu, İkizce ve Gülyalı adları, 20. yüzyıl Türkçe adlandırma tercihlerini yansıtır.

Sıkça Sorulan Sorular

Ordu adı nereden geliyor?

Eski Türkçede ordu sözcüğü hükümdarın karargâhı, otağın kurulduğu yer anlamına gelirdi. Yörede kurulan Türkmen karargâhı ya da konak yeri, yerleşime adını vermiştir.

Ordunun antik adı neydi?

Ordu çevresinde Kotyora adlı antik kent bulunuyordu. Bu kent, Ksenophonun Anabasis adlı eserinde anılır; On Binlerin Dönüşü sırasında Yunan askerleri burada konaklamıştır.

Ünye adının anlamı nedir?

Ünyenin antik adı Oinaiondur. Yunancada oinos şarap anlamına gelir ve adın yöredeki bağcılıkla ilişkili olduğu kabul edilir.

Yason Burnu neresi?

Yason Burnu, Perşembe ilçesi sınırlarındadır. Mitolojideki Argonotlar efsanesiyle ilişkilendirilir; Yason ve arkadaşlarının Altın Post seferi sırasında buraya uğradıklarına inanılır.

Ordu kaç ilçeden oluşuyor?

Ordu ilinde 19 ilçe vardır: Akkuş, Altınordu, Aybastı, Çamaş, Çatalpınar, Çaybaşı, Fatsa, Gölköy, Gülyalı, Gürgentepe, İkizce, Kabadüz, Kabataş, Korgan, Kumru, Mesudiye, Perşembe, Ulubey ve Ünye.