Kayseri ve İlçelerinin İsim Hikâyeleri: Kaisereiadan Erciyesin Eteklerine

Kayseri Adı Nereden Geliyor?

Kayseri, adı doğrudan bir Roma imparatorluk unvanından gelen ender şehirlerdendir.

Kentin adı, MÖ 1. yüzyılın sonlarında verilmiştir. Kapadokya kralı Arkhelaos, Roma imparatoru Augustus onuruna kentin adını Kaisereia olarak değiştirmiştir. Bu ad, Latince Caesar, yani imparatorluk unvanından gelir. Kaisereia adı Arapça telaffuzda Kaysariyya, Türkçede Kayseri biçimini almıştır.

Kentin daha eski adı ise Mazakadır. Bu ad, Roma öncesi Anadolu dillerine dayanır ve Kapadokya krallığının başkenti olarak kaynaklarda anılır.

Kayseri, Anadolu tarihinin en eski yazılı belgelerine ev sahipliği yapar. İl sınırlarındaki Kültepe (Kaneş), MÖ 2. binyılda Asurlu tüccarların kurduğu ticaret kolonisiydi. Burada bulunan binlerce çivi yazılı tablet, Anadolu'nun ilk yazılı belgeleridir ve Asur Ticaret Kolonileri Çağı hakkında ayrıntılı bilgi verir. Kültepe UNESCO geçici listesindedir.

Şehir, Erciyes Dağının eteğinde kurulmuştur. Dağın antik adı Argaiostur; Kayseri'de basılan Roma dönemi sikkelerinde bu dağın figürü kullanılmıştır. Erciyes, sönmüş bir yanardağdır ve Türkiye'nin en yüksek dağlarından biridir.

Kayseri, Selçuklu döneminde önemli bir kültür ve ticaret merkezi olmuştur. Kentte bulunan Gevher Nesibe Darüşşifası, dünyanın ilk tıp eğitimi veren hastane kompleksleri arasında sayılır. Şehir ayrıca pastırması, sucuğu ve mantısıyla tanınır.

Kayseri Merkez İlçeleri

Melikgazi

Adını, Danişmendli hükümdarı Melik Gaziden alır. Danişmendliler, Anadolu'nun Türkleşme sürecinde önemli rol oynayan beyliklerdendi ve Kayseri çevresinde hüküm sürmüştür. İlçe, Kayseri'nin tarihî çekirdeğini kapsar; Kayseri Kalesi, Kapalı Çarşı ve Selçuklu medreseleri bu sınırlar içindedir.

Kocasinan

Adını, Osmanlı mimarisinin en büyük ustası Mimar Sinandan alır. Mimar Sinan, Kayseri'nin Ağırnas köyünde doğmuştur; bu köy bugün Melikgazi ilçesi sınırlarındadır. Koca Sinan, ustanın halk arasındaki saygı ifadesidir.

İlçe, Kayseri'nin en geniş merkez ilçesidir ve sanayi bölgelerini kapsar.

Talas

Adının kökeni için birkaç görüş vardır. Bir açıklama, adı Bizans dönemindeki yer adlarıyla ilişkilendirir. Bir diğeri, Orta Asya'daki Talas bölgesine gönderme yaptığını savunur.

Talas, Erciyes eteklerindeki konumu ve taş mimarisiyle tanınır. İlçe, 19. yüzyıl konakları ve kaya oyma yapılarıyla bilinir.

Hacılar

Adı Türkçedir ve hac ibadetini yerine getirmiş kişilere gönderme yapar. Anadolu'da Hacılar, Hacıköy ve Hacıbey gibi adlar yaygındır. İlçe, Erciyes eteğinde yer alır ve mobilya sanayiiyle tanınır.

Kayseri İlçelerinin İsim Kökenleri

Akkışla

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir. "Ak" beyaz ya da temiz, "kışla" ise kışın konaklanan yer anlamına gelir. Konar göçer Türkmen düzeninde kışlak, sürülerin kış aylarında barındığı alandır. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur.

Bünyan

Adı Arapça kökenlidir ve yapı, bina anlamı taşır. Bir başka görüş, adı bölgeye yerleşen bir Türkmen oymağına bağlar.

Bünyan, Türkiye halıcılık tarihinde özel bir yere sahiptir: Bünyan halısı, ince dokusu ve desenleriyle tanınır ve coğrafi işaretlidir. İlçe ayrıca jeotermal kaynaklarıyla bilinir.

Develi

Adı Türkçedir ve deve sözcüğünden geldiği kabul edilir; kervan yolları üzerindeki konumu bu adı doğurmuş olabilir. Bir başka görüş, adı bölgede kullanılan eski bir yer adına bağlar. İlçenin eski adı Everektir.

Develi, Erciyes'in güney eteğinde yer alır ve Sultan Sazlığı Millî Parkına komşudur; bu sulak alan, flamingolarıyla uluslararası öneme sahiptir. İlçe ayrıca cıvıklısı ve halk müziği geleneğiyle tanınır; ünlü halk ozanı Seyrani bu yörede yaşamıştır.

Felahiye

Adı Arapça kökenlidir ve kurtuluş, felah anlamı taşıyan sözcükle ilişkilendirilir. İlçenin eski adı Karahisar ile ilişkili biçimlerde kaydedilmiştir. İlçe, tarım ve hayvancılıkla geçinir.

İncesu

Adı Türkçedir ve ince akan su, küçük akarsu anlamına gelir. İlçe, Kayseri ile Nevşehir arasındaki yol güzergâhında yer alır.

İncesu sınırlarında, Osmanlı sadrazamı Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın yaptırdığı Kara Mustafa Paşa Külliyesi bulunur; bu menzil külliyesi, cami, han, hamam ve arastadan oluşur. İlçe ayrıca peribacalarına benzer aşınma yapılarıyla bilinir.

Özvatan

Adı Türkçedir ve Cumhuriyet döneminde verilmiştir. İlçenin eski adı Çukur olarak kaydedilmiştir. Ad, vatan sevgisine gönderme yapan adlandırma anlayışının ürünüdür. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur.

Pınarbaşı

Adı Türkçedir ve su kaynağının başındaki yerleşimi tarif eder. İlçenin eski adı Aziziyedir; bu ad, Sultan Abdülaziz'e izafeten verilmiştir.

Pınarbaşı, Zamantı Irmağının kaynak bölgesinde yer alır ve Uzunyayla platosundaki konumuyla bilinir. Yörede Kafkas göçmeni Çerkes köyleri bulunur; Uzunyayla, 19. yüzyıldaki Kafkas göçlerinin en yoğun iskân alanlarından biriydi.

Sarıoğlan

Adı Türkçedir ve bir kişi adına dayanır. Sarı sözcüğü kişi adlarının önünde saç ve ten rengini belirten bir lakap işlevi görür. İlçe, tarım ve hayvancılıkla geçinir.

Sarız

Adının kökeni için, bölgede kullanılan eski bir yer adına dayandığı kabul edilir. İlçe, Kayseri'nin en güneydoğu ucundaki dağlık kesimde yer alır. Yörede Avşar Türkmenlerinin yoğun yerleşimi bulunur ve Avşar kültürü ile halk müziği geleneği sürdürülür.

Talas

Yukarıda merkez ilçeler bölümünde ele alınmıştır.

Tomarza

Adı antik döneme dayanır. Bölgedeki yerleşim, kaynaklarda benzer biçimlerde geçer ve adın Kapadokya dönemi yer adlarına dayandığı kabul edilir. İlçe, Kayseri'nin güneyindeki plato kesiminde yer alır ve tarım ile hayvancılıkla geçinir.

Yahyalı

Adı Türkçedir ve Yahya adlı bir kişiye dayanır; sondaki "lı" eki aidiyet bildirir.

Yahyalı, Türkiye halıcılığının önemli merkezlerinden biridir; Yahyalı halısı coğrafi işaretlidir. İlçe sınırlarında ayrıca Aladağlar Millî Parkı ve Türkiye'nin en yüksek şelalelerinden Kapuzbaşı Şelaleleri bulunur. Bu şelaleler, kayanın içinden fışkıran karstik kaynaklardan oluşur.

Yeşilhisar

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir: yeşil ve hisar. İlçenin eski adı Ürgüp ile karıştırılmamalıdır.

Yeşilhisar sınırlarında, Kapadokya bölgesinin dikkat çekici alanlarından Soğanlı Vadisi bulunur. Bu vadide kayaya oyulmuş çok sayıda Bizans dönemi kilisesi ve yerleşim yer alır. Yörede ayrıca Erdemli Vadisi ve kaya manastırları bulunur.

Kültepe ve Kaneş

Kocasinan ilçesi sınırlarındaki bu höyük, Anadolu tarihinin dönüm noktasıdır. Kaneş (Kanesh) adlı Asur ticaret kolonisi, MÖ 2000-1750 yılları arasında Anadolu ile Mezopotamya arasındaki ticareti yönetiyordu. Burada bulunan tabletler, Anadolu'da yazının kullanıldığı en eski belgelerdir. Türkçedeki Kültepe adı ise Türkçe kül ve tepe sözcüklerinin birleşimidir ve höyüğün külrengi görünümünü tarif eder.

Kayseri Adlarında Öne Çıkan Katmanlar

• Asur ve Hitit katmanı: Kültepe (Kaneş) adı, MÖ 2. binyıla uzanan ticaret kolonisi geleneğini taşır.
• Kapadokya ve Roma katmanı: Kayseri (Mazaka ve Kaisereia), Tomarza ve Erciyes (Argaios) adları, antik krallık ve imparatorluk dönemini yansıtır.
• Bizans katmanı: Yeşilhisar'daki Soğanlı Vadisi ve kaya kiliseleri, ortaçağ Hristiyanlık dönemini belgeler.
• Selçuklu ve beylik katmanı: Melikgazi adı, Danişmendli hükümdarını yaşatır.
• Türkçe tanımlama katmanı: İncesu, Pınarbaşı, Akkışla, Yeşilhisar ve Kültepe adları, suyu, kışlağı ve arazi yapısını doğrudan anlatır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kayseri adı nereden geliyor?

Kapadokya kralı Arkhelaos, Roma imparatoru Augustus onuruna kentin adını Kaisereia olarak değiştirmiştir. Bu ad, Latince Caesar unvanından gelir ve Türkçede Kayseri biçimini almıştır.

Kayserinin eski adı neydi?

Kentin daha eski adı Mazakadır. Bu ad Roma öncesi Anadolu dillerine dayanır ve Kapadokya krallığının başkenti olarak kaynaklarda anılır.

Kültepe neden önemli?

Kültepede bulunan Kaneş adlı Asur ticaret kolonisi, MÖ 2000-1750 yılları arasında faaliyet göstermiştir. Buradaki çivi yazılı tabletler, Anadoluda yazının kullanıldığı en eski belgelerdir.

Mimar Sinan nerede doğdu?

Mimar Sinan, Kayserinin Ağırnas köyünde doğmuştur. Kocasinan ilçesinin adı da bu büyük mimara gönderme yapar; koca sözcüğü halk arasındaki saygı ifadesidir.

Kayseri kaç ilçeden oluşuyor?

Kayseri ilinde 16 ilçe vardır: Akkışla, Bünyan, Develi, Felahiye, Hacılar, İncesu, Kocasinan, Melikgazi, Özvatan, Pınarbaşı, Sarıoğlan, Sarız, Talas, Tomarza, Yahyalı ve Yeşilhisar.