Giresun ve İlçelerinin İsim Hikâyeleri: Kerasustan Kirazın Dünyaya Yayıldığı Şehir

Giresun Adı Nereden Geliyor?

Giresun, adı dünya dillerine yayılmış nadir Türk şehirlerinden biridir.

Kentin antik adı Kerasus (Kerasous)tur. Bu ad, Yunancada kiraz ağacı anlamına gelen kerasos sözcüğüyle aynı köke dayanır. Antik kaynaklara göre Romalı komutan Lucullus, MÖ 1. yüzyılda Pontus seferi sırasında bu yörede kiraz ağacını görmüş ve fidanlarını Roma'ya götürmüştür. Kiraz, buradan Avrupa'ya yayılmıştır.

Bu nedenle dünya dillerindeki kiraz kelimeleri aynı kökten gelir: Latince cerasus, İtalyanca ciliegia, Fransızca cerise, İngilizce cherry ve Almanca Kirsche. Türkçedeki kiraz sözcüğü de aynı kaynaktan gelmiştir. Yani Giresun adı ile kiraz sözcüğü, binlerce yıllık ortak bir kökü paylaşır.

Kerasus adı Türkçe telaffuzda önce Kerasun, sonra Giresun biçimini almıştır. Kentin bir başka antik adı Pharnakeiadır; bu ad, Pontus kralı I. Pharnakes tarafından kentin yeniden kurulmasıyla verilmiştir.

Giresun, Türkiye'nin tek Karadeniz adasına ev sahipliği yapar: Giresun Adası. Bu ada, antik kaynaklarda Amazonların kutsal alanı olarak anılır ve Argonotlar efsanesinde de adı geçer. Ada, günümüzde Mayıs ayında düzenlenen Aksu Şenliklerinin merkezidir.

Giresun, dünya fındık üretiminde de merkezi bir konuma sahiptir; yöreye özgü Giresun tombul fındığı, uluslararası piyasada en yüksek kaliteli fındık olarak kabul edilir ve coğrafi işaretlidir.

Giresun İlçelerinin İsim Kökenleri

Merkez

İl merkezi, denize uzanan bir burun üzerinde kurulmuştur. Şehre hâkim tepedeki Giresun Kalesi, Pontus ve Bizans dönemlerine dayanır; kale alanında Osman Ağa Türbesi bulunur. Merkez ilçe, Giresun Adası ve Aksu Şenlikleriyle tanınır.

Alucra

Adının kökeni için, bölgede kullanılan eski bir yer adına dayandığı kabul edilir. Kaynaklarda benzer biçimlerde geçer ve anlamı kesin biçimde çözülememiştir. İlçe, Giresun'un güneyindeki yüksek plato kesiminde yer alır ve iklim bakımından İç Anadolu'ya yakındır. Yörede tarım ve hayvancılık yaygındır.

Bulancak

Adı Türkçedir ve yörenin akarsularının bulanık akmasından geldiği kabul edilir; sondaki "cak" küçültme ekidir. Karadeniz'in dik yamaçlarından inen dereler, yağışlı dönemlerde toprak taşıyarak bulanık akar. İlçe, Giresun'un en kalabalık ilçelerinden biridir ve fındık üretimiyle geçinir.

Çamoluk

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir: çam ve oluk. Ad, çam ormanları arasındaki vadi ve su oluğunu tarif eder. İlçe, Giresun'un en güneybatı ucunda, Sivas sınırındaki dağlık kesimde yer alır ve 1990 yılında kurulmuştur.

Çanakçı

Adı Türkçedir ve meslek kökenlidir. Çanakçı, çanak ve toprak kap yapan zanaatkârdır. Yörede geçmişte yapılan çömlekçilik, yerleşime adını vermiştir. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur ve Giresun'un en küçük nüfuslu yerleşimlerinden biridir.

Dereli

Adı Türkçedir ve yörenin dere vadileriyle kaplı arazi yapısını tarif eder. İlçe, Aksu Çayı vadisinde yer alır ve Giresun'un iç kesimlerine açılan geçiş noktasıdır. Sınırları içinde Kümbet Yaylası bulunur; bu yayla, Karadeniz yaylacılık kültürünün önemli merkezlerindendir.

Doğankent

Adı Türkçedir ve Cumhuriyet döneminde verilmiştir. İlçenin eski adı Harşit ya da yöredeki maden yerleşimi adıyla anılırdı. Ad düzenlemesinde, doğan kuşuna gönderme yapan Türkçe ad tercih edilmiştir. İlçe, Harşit Çayı vadisinde yer alır ve hidroelektrik santralleriyle bilinir.

Espiye

Adının kökeni için, bölgede kullanılan eski bir yer adına dayandığı kabul edilir. Kaynaklarda benzer biçimlerde geçer. İlçe, Karadeniz kıyısında yer alır ve sınırları içinde Andoz Kalesi bulunur; bu Bizans dönemi kalesi, Yağlıdere vadisine hâkim konumuyla dikkat çeker.

Eynesil

Adının kökeni için, bölgede kullanılan eski bir yer adına dayandığı kabul edilir. Bir görüş, adı Farsça ve Arapça kökenli sözcüklerle ilişkilendirir. İlçe, Giresun'un en doğu ucunda, Trabzon sınırında yer alır ve kıyı şeridindeki konumuyla bilinir.

Görele

Adı ortaçağ kaynaklarına dayanır. Bölgedeki yerleşim ve kale, Bizans kaynaklarında benzer biçimlerde geçer. Adın kökeninin çözülemediği kabul edilir.

Görele, Karadeniz müzik kültüründe özel bir yere sahiptir: yöre, kemençe yapımı ve icrasıyla tanınır. Görele kemençesi, Karadeniz halk müziğinin temel çalgısıdır ve yörede usta yapımcılar bu geleneği sürdürür.

Güce

Adının kökeni için, bölgede kullanılan eski bir yer adına dayandığı kabul edilir. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur ve dağlık arazide fındık üretimi ile hayvancılıkla geçinir.

Keşap

Adının kökeni için birkaç görüş vardır. Bir açıklama, adı bölgede kullanılan eski bir yer adına bağlar. Bir diğeri, Arapça ve Farsça kökenli sözcüklerle ilişkilendirir. İlçe, Giresun merkeze komşu kıyı yerleşimidir ve fındık üretimiyle geçinir.

Piraziz

Adı iki bölümden oluşur. "Pir" Farsça kökenlidir ve yaşlı, ulu, manevi önder anlamına gelir; tasavvuf geleneğinde şeyh ve veliler için kullanılır. "Aziz" ise kutsal, değerli anlamındadır. Ad, yörede türbesi bulunduğuna inanılan bir veliye gönderme yapar. İlçe, Giresun'un en batı ucunda, Ordu sınırında yer alır.

Şebinkarahisar

Giresun'un en zengin isim geçmişine sahip ilçesidir. Ad iki bölümden oluşur. Karahisar bölümü, kentin üzerine kurulduğu koyu renkli kayalık ve buradaki kaleden gelir; siyah kale anlamındadır. Şebin ön eki ise Farsça kökenli olup şap madeni ile ilişkilendirilir; yöredeki şap yatakları, ilçeye bu ayırt edici adı kazandırmıştır.

Kentin antik adı Kolonia (Koloneia)dır ve Roma ile Bizans dönemlerinde önemli bir askeri merkezdi. Kent, Osmanlı döneminde de sancak merkezi olmuştur.

Şebinkarahisar, Anadolu'nun en görkemli kale manzaralarından birine sahiptir; kaleye çıkan sarp kayalık, ilçenin simgesidir. Yöre ayrıca kendi adını taşıyan cevizi ve tarihî konaklarıyla bilinir.

Tirebolu

Adı antik döneme dayanır ve isim dönüşümünün açık örneklerinden biridir. Kentin antik adı Tripolistir; Yunancada tri üç, polis kent demektir. Ad, bölgedeki üç yerleşimin birleşiminden ya da üç kaleli yapıdan geldiği biçiminde açıklanır.

Tripolis adı Türkçe telaffuzda Tirebolu biçimini almıştır. Bolu, Gelibolu ve İnebolu adlarında olduğu gibi, buradaki polis eki de korunmuştur.

İlçe, denize uzanan burun üzerindeki Saint Jean Kalesi ile tanınır. Bu Ceneviz dönemi yapısı, Karadeniz kıyısının en dikkat çekici kalelerindendir.

Yağlıdere

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir. "Yağlı" bölümünün, derenin bereketli ve verimli oluşuna gönderme yaptığı kabul edilir. İlçe, Yağlıdere vadisinde yer alır ve fındık üretimiyle geçinir. 1990 yılında kurulmuştur.

Giresun Adlarında Öne Çıkan Katmanlar

• Antik ve Pontus katmanı: Giresun (Kerasus ve Pharnakeia), Tirebolu (Tripolis) ve Şebinkarahisar (Kolonia) adları, MÖ 1. binyıla uzanan kent geleneğini taşır.
• Bizans katmanı: Görele, Espiye ve Andoz Kalesi adları, ortaçağ kıyı savunma sisteminin izlerini yansıtır.
• Türkçe tanımlama katmanı: Bulancak, Dereli, Çamoluk, Yağlıdere ve Doğankent adları, arazinin suyunu, ormanını ve vadisini doğrudan anlatır.
• Meslek katmanı: Çanakçı adı, yöredeki çömlekçilik geleneğinin yer adına dönüşmüş örneğidir.
• Maden katmanı: Şebinkarahisar adındaki şebin ön eki, yöredeki şap yataklarına doğrudan gönderme yapar.

Sıkça Sorulan Sorular

Giresun adı ile kiraz kelimesi arasında bağ var mı?

Evet. Giresunun antik adı Kerasustur ve bu ad Yunancada kiraz ağacı anlamındaki kerasos sözcüğüyle aynı köke dayanır. Avrupa dillerindeki cherry, cerise ve Kirsche gibi sözcükler bu addan türemiştir.

Kiraz Giresundan mı dünyaya yayıldı?

Antik kaynaklara göre Romalı komutan Lucullus, MÖ 1. yüzyılda Pontus seferi sırasında bu yörede kiraz ağacını görmüş ve fidanlarını Romaya götürmüştür. Kiraz buradan Avrupaya yayılmıştır.

Şebinkarahisar adındaki Şebin ne anlama gelir?

Şebin ön eki Farsça kökenlidir ve şap madeniyle ilişkilendirilir. Yöredeki şap yatakları, ilçeye bu ayırt edici adı kazandırmıştır. Karahisar bölümü ise siyah kale anlamındadır.

Tirebolu adı nereden geliyor?

Tirebolu, antik Tripolis adından gelir. Yunancada tri üç, polis kent demektir. Ad, bölgedeki üç yerleşimin birleşiminden geldiği biçiminde açıklanır ve polis eki Türkçede korunmuştur.

Giresun kaç ilçeden oluşuyor?

Giresun ilinde merkez dahil 16 ilçe vardır: Merkez, Alucra, Bulancak, Çamoluk, Çanakçı, Dereli, Doğankent, Espiye, Eynesil, Görele, Güce, Keşap, Piraziz, Şebinkarahisar, Tirebolu ve Yağlıdere.