Burdur ve İlçelerinin İsim Hikâyeleri: Polydorion Gölünden Kibyra Vadisine

Burdur Adı Nereden Geliyor?

Burdur, Türkiye'nin Göller Bölgesindeki en karakteristik illerinden biridir. Adının kökeni için en yaygın kabul gören görüş, Bizans dönemine dayanır.

Bölgedeki yerleşim, ortaçağ kaynaklarında Polydorion adıyla geçer. Bu ad Türkçe telaffuzda önce Polydor ve Boldur, sonra Burdur biçimini almıştır. Kimi kaynaklarda şehir Selçuklu döneminde Buldur adıyla da kaydedilmiştir.

İkinci bir görüş, adı Türkçe kökene bağlar. Bu görüşe göre ad, Türkçede burmak ve bükmek fiilleriyle ilişkilidir ve arazinin kıvrımlı yapısını tarif eder. Ancak dilciler genellikle Bizans kökenli açıklamayı daha güçlü bulur.

Burdur ili, antik dönemde Pisidya bölgesinin bir parçasıydı. Pisidyalılar, dağlık arazilerinde bağımsızlıklarını uzun süre koruyabilmiş, hatta Büyük İskender'e bile direnmiş savaşçı bir halktı. Bu nedenle bölgede çok sayıda sarp konumlu antik kent bulunur.

Burdur ayrıca arkeoloji tarihinde özel bir yere sahiptir. İl sınırlarındaki Hacılar Höyüğü, Anadolu'nun en eski tarım yerleşimlerinden biridir ve MÖ 7. binyıla uzanan tabakalar barındırır. Burada bulunan pişmiş toprak kadın figürinleri, Neolitik dönem sanatının önemli örnekleridir.

Burdur İlçelerinin İsim Kökenleri

Merkez

İl merkezi, Burdur Gölünün güneydoğu kıyısındaki ovada kurulmuştur. Burdur Gölü, tuzlu ve kapalı bir havza gölüdür; son yıllarda hızla küçülmesi nedeniyle çevre araştırmalarının konusu olmuştur. Kentte Osmanlı dönemi konakları ve Ulu Cami bulunur. Merkez ilçe ayrıca Hacılar Höyüğü ve Burdur Müzesindeki Neolitik dönem buluntularıyla tanınır.

Ağlasun

Burdur ilinin isim kökeni en berrak belgelenmiş ilçesidir. Ad, antik Pisidya kenti Sagalassostan gelir. Sagalassos adı Türkçe telaffuzda ses değişimleriyle önce Ağlasos, sonra Ağlasun biçimini almıştır.

Sagalassos, Anadolu'nun en iyi korunmuş antik kentlerinden biridir. Deniz seviyesinden yaklaşık 1500 metre yükseklikteki konumu ve çevresindeki dağ manzarasıyla dikkat çeker. Kentte bulunan Antoninler Çeşmesi, tiyatro ve imparator Hadrianus'a ait dev heykel parçaları, kazılarla gün yüzüne çıkarılmıştır. Sagalassos, Büyük İskender'in Pisidya seferi sırasında direnen kentlerden biriydi.

Altınyayla

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşiminden oluşur. İlçenin eski adı Dirmildir. Cumhuriyet döneminde yapılan ad düzenlemesinde, yörenin yüksek yayla arazisini ve buğday tarlalarının altın rengini anlatan Altınyayla adı tercih edilmiştir. İlçe, Burdur'un en yüksek rakımlı yerleşimlerinden biridir ve 1990 yılında ilçe olmuştur.

Bucak

Adı Türkçedir. Anadolu ağızlarında "bucak" sözcüğü köşe, kenar, uzak yer anlamına gelir; bir bölgenin kıyıda kalan kesimini tarif eder. Türkiye'de bucak sözcüğü ayrıca eski idari yapıda ilçe ile köy arasındaki birimin adıydı.

Bucak sınırlarında, Pisidya bölgesinin önemli kentlerinden Kremna bulunur. Kremna adı Yunancada sarp kayalık, uçurum anlamı taşıyan bir kökten gelir ve kentin dik yamaçlar üzerindeki konumunu tarif eder. İlçe ayrıca İncirhan Kervansarayı ile bilinir; bu Selçuklu dönemi yapısı, Antalya ile Konya arasındaki ticaret yolunun konak noktalarındandır.

Çavdır

Adı Türkçedir ve tahıl türü olan çavdardan geldiği kabul edilir; yörede yapılan çavdar tarımı adın kaynağı olarak gösterilir. Bir başka görüş, adı bölgeye yerleşen bir Türkmen oymağına bağlar. İlçe sınırlarında, Likya bölgesinin sınır kenti olan yerleşimlerden bazıları bulunur. Çavdır, 1990 yılında ilçe olmuştur.

Çeltikçi

Adı Türkçedir ve meslek kökenlidir. Çeltik, pirincin kabuklu hâline verilen addır; çeltikçi ise pirinç tarımı yapan kişidir. Yörede geçmişte yapılan çeltik tarımı, yerleşime adını vermiştir. Anadolu'da Çeltikçi, Çeltik ve Çeltikli gibi adlar hep aynı üretim geleneğini gösterir. İlçe, Burdur'un en küçük nüfuslu yerleşimlerinden biridir.

Gölhisar

Adı iki Türkçe sözcüğün birleşimidir ve coğrafyayı doğrudan tarif eder: göl kıyısındaki kale. İlçe, Gölhisar Gölünün kıyısında kurulmuştur.

Gölhisar sınırlarında, Anadolu'nun en dikkat çekici antik kentlerinden Kibyra bulunur. Kibyra, Roma döneminde bölgenin en zengin kentlerinden biriydi ve dört kentin oluşturduğu Kibyratis birliğinin merkeziydi. Kentteki odeon zemininde bulunan ve renkli mermer parçalarıyla yapılmış Medusa mozaiği, dünyada benzeri az bulunan bir eserdir. Kibyra ayrıca demir işçiliği ve deri üretimiyle ün kazanmıştı.

Karamanlı

Adı, bölgeye yerleşen ve Karaman yöresinden geldiği kabul edilen bir topluluktan gelir. Sondaki "lı" eki, bir yere ait olmayı gösterir. Karamanoğulları Beyliği döneminde ve sonrasında Karaman bölgesinden Batı Anadolu'ya yapılan iskânlar, Anadolu'da çok sayıda Karamanlı adlı yerleşim doğurmuştur. İlçe, tarım ve hayvancılıkla geçinir.

Kemer

Adı Türkçedir ve yörede bulunan bir su kemerinden ya da kemerli köprüden geldiği kabul edilir. Antalya'daki Kemer ilçesiyle aynı adı taşır; her ikisinde de ad, yapı unsurundan gelir. İlçe, Burdur'un batısındaki tarım alanlarında yer alır ve 1990 yılında ilçe olmuştur.

Tefenni

Adının kökeni tartışmalıdır. Bir görüş, adı Yunanca ve Bizans dönemi yer adlarıyla ilişkilendirir. Bir başka görüş, adın bölgede kullanılan eski bir yer adının Türkçeleşmiş biçimi olduğunu savunur. İlçe, geniş ve verimli Tefenni ovasında kurulmuştur; tahıl tarımı ve hayvancılıkla geçinir. Yörede antik dönem yerleşim kalıntıları bulunur.

Yeşilova

Adı Türkçedir ve verimli, yeşil düzlük anlamına gelir. İlçenin eski adı İrledir. Cumhuriyet döneminde yapılan ad düzenlemesinde, arazinin verimliliğini anlatan Yeşilova adı tercih edilmiştir.

Yeşilova sınırlarında Türkiye'nin en dikkat çekici doğal oluşumlarından biri bulunur: Salda Gölü. Beyaz hidromanyezit kumları ve turkuaz suyuyla bilinen bu krater gölü, mineral yapısı bakımından Mars yüzeyindeki Jezero Krateri ile benzerlik taşıdığı için uluslararası bilim çevrelerinin ilgisini çekmiştir. Göl, kapalı havza yapısı nedeniyle koruma altındadır.

Burdur Adlarında Öne Çıkan Katmanlar

• Pisidya katmanı: Ağlasun (Sagalassos), Bucak (Kremna) ve Gölhisar (Kibyra) adları, dağlık Pisidya bölgesinin savaşçı kent geleneğini taşır.
• Bizans katmanı: Burdur (Polydorion) ve Tefenni adları, ortaçağ yer adı geleneğinin izlerini yansıtır.
• Tarım ve meslek katmanı: Çeltikçi, Çavdır ve İncirliova benzeri adlar, üretim biçiminin yer adına nasıl dönüştüğünü gösterir.
• Türkmen iskân katmanı: Karamanlı adı, Karaman yöresinden Batı Anadolu'ya yapılan iskânların doğrudan izidir.
• Cumhuriyet katmanı: Altınyayla ve Yeşilova adları, 20. yüzyılda yapılan Türkçe adlandırma tercihlerinin ürünüdür.

Sıkça Sorulan Sorular

Burdur adı nereden geliyor?

En yaygın kabul gören görüşe göre Burdur adı, Bizans dönemindeki Polydorion adından gelir. Bu ad Türkçe telaffuzda önce Boldur, sonra Burdur biçimini almıştır.

Sagalassos hangi ilçenin sınırlarında?

Sagalassos antik kenti Ağlasun ilçesi sınırlarındadır. İlçenin adı da doğrudan bu antik kentin adından türemiştir ve ses değişimleriyle Ağlasun biçimini almıştır.

Salda Gölü neden Marsla ilişkilendiriliyor?

Salda Gölünün beyaz hidromanyezit kumları ve mineral yapısı, Marstaki Jezero Krateri ile benzerlik taşır. Bu nedenle göl, uluslararası bilim çevrelerinin ilgisini çekmiştir.

Kibyra antik kenti neyle ünlü?

Kibyra, Roma döneminde bölgenin en zengin kentlerinden biriydi. Odeon zeminindeki renkli mermer parçalarından yapılmış Medusa mozaiği, dünyada benzeri az bulunan bir eserdir.

Burdur kaç ilçeden oluşuyor?

Burdur ilinde merkez dahil 11 ilçe vardır: Merkez, Ağlasun, Altınyayla, Bucak, Çavdır, Çeltikçi, Gölhisar, Karamanlı, Kemer, Tefenni ve Yeşilova.