Bilecik ve İlçelerinin İsim Hikâyeleri: Osmanlının İlk Fethinden Kalan Adlar

Bilecik Adı Nereden Geliyor?

Bilecik, Türk tarihinde özel bir yere sahiptir: Osman Gazi'nin fethettiği ilk önemli kalelerden biri buradadır ve Osmanlı Devletinin kuruluş süreci bu topraklarda başlamıştır.

Şehrin adı, Bizans dönemindeki kale adına dayanır. Kaynaklarda yerleşim Belokome adıyla geçer. Yunancada kome köy, yerleşim anlamına gelir; adın ilk bölümü için ise beyaz ya da güzel anlamındaki sözcüklerle ilişkilendirme yapılır. Belokome adı Türkçe telaffuzda önce Bilecük ve Belecik, sonra Bilecik biçimini almıştır.

İkinci bir görüş, adın Türkçe bir kökten geldiğini savunur. Bu görüşe göre ad, Türkçede küçük yerleşim ve konak anlamı taşıyan bir sözcükle ilişkilidir. Ancak dilciler genellikle ilk açıklamayı, yani Bizans kale adının Türkçeleşmesini daha güçlü bulur.

Bilecik, 1299 yılında Osman Gazi tarafından fethedilmiş ve bu fetih, Osmanlı Devletinin kuruluşunun sembolik başlangıçlarından biri sayılmıştır. Şehirde bulunan Orhan Gazi Camii, Osmanlı mimarisinin en erken örneklerindendir. Ayrıca Osman Gazi'nin kayınpederi olan Şeyh Edebali'nin türbesi de buradadır.

Bilecik İlçelerinin İsim Kökenleri

Merkez

İl merkezi, Osmanlı kuruluş dönemine ait yapılarıyla tanınır. Şehirdeki Şeyh Edebali Türbesi, Osman Gazi'ye rehberlik eden ve ünlü rüya yorumuyla anılan mutasavvıfın son istirahatgâhıdır. Kentte ayrıca Orhan Gazi Camii ve tarihî hamamlar bulunur. Merkez ilçe, Bilecik mermeri ve mermer işleme sanayiiyle de bilinir.

Bozüyük

Adı iki Türkçe sözcükten oluşur. "Boz" toprağın ve bitki örtüsünün gri-kahve rengini, "üyük" ise Anadolu ağızlarında höyük, yapay toprak tepe anlamını taşır. Bozüyük, yani boz renkli höyük adı, bölgedeki bir höyüğü tarif eder. Türkçede höyük sözcüğünün üyük ve öyük biçimleri de kullanılır; Anadolu'da Bozüyük, Karaöyük ve Kızılöyük gibi adlar bu yapıyı gösterir.

İlçe, Ankara ile İstanbul arasındaki tarihî yol güzergâhının kavşağında bulunur ve bu konumu nedeniyle her dönem stratejik önem taşımıştır. Millî Mücadele döneminde İnönü Muharebelerinin yapıldığı bölgeye yakınlığıyla da bilinir.

Gölpazarı

Adı iki bölümden oluşur ve coğrafya ile ekonomiyi birleştirir. "Göl" bölümü, yörede bulunan sulak alan ve göletlerden gelir. "Pazarı" bölümü ise Osmanlı döneminde burada kurulan haftalık pazardan gelir. Anadolu'da Beypazarı, Yenipazar ve Pazaryeri gibi adlar aynı ekonomik geleneğin ürünüdür. İlçe, geleneksel el sanatları ve tarımıyla tanınır.

İnhisar

Adı Türkçedir. İnhisar sözcüğü Arapça kökenli olup tekel, sınırlama anlamına gelir; ancak yer adı olarak kullanımının bu anlamla değil, yörede bulunan bir mevki adıyla ilişkili olduğu düşünülür. Bir başka açıklama, adın Türkçede mağara ve oyuk anlamı taşıyan "in" sözcüğü ile hisar sözcüğünün birleşiminden geldiğini savunur; bu durumda mağaralı kale anlamı ortaya çıkar. İlçe, Sakarya Nehri vadisinde yer alır ve 1990 yılında ilçe olmuştur.

Osmaneli

Adı doğrudan Osmanlı hanedanının kurucusuna dayanır. Sondaki "eli" eki Türkçede yurt, bölge anlamı taşır; Osmaneli, yani Osman'ın yurdu adı, bölgenin kuruluş dönemindeki önemine gönderme yapar.

İlçenin eski adı Lefkedir. Bu ad, Bizans dönemindeki Leukai adından gelir; Yunancada leukos beyaz demektir ve yöredeki beyaz kayaları ya da toprağı tarif ettiği düşünülür. Lefke adı Osmanlı kayıtlarında yüzyıllarca kullanılmış, Cumhuriyet döneminde yapılan düzenlemeyle Osmaneli olarak değiştirilmiştir. İlçe, Sakarya Nehri kıyısındaki konumu ve tarihî evleriyle tanınır.

Pazaryeri

Adı Türkçedir ve doğrudan işlevini anlatır: pazar kurulan yer. Osmanlı döneminde bölgede kurulan haftalık pazar, yerleşimin adı hâline gelmiştir. İlçenin eski adlarından biri Ermenipazarı olarak da kaydedilmiştir; Cumhuriyet döneminde yapılan düzenlemeyle sade biçimiyle Pazaryeri adı kullanılmaya başlanmıştır. İlçe, Bilecik'in batı kesiminde yer alır.

Söğüt

Türk tarihinin en sembolik yer adlarından biridir. Adı Türkçedir ve doğrudan söğüt ağacından gelir; bölgedeki dere kenarlarında yetişen söğüt ağaçları yerleşime adını vermiştir. Bizans döneminde yerleşim Thebasion adıyla anılıyordu.

Söğüt, Osmanlı Devletinin doğduğu yer olarak kabul edilir. Ertuğrul Gazi'ye uç beyliği olarak verilen bu bölge, Osman Gazi döneminde beyliğin merkezi olmuştur. İlçede bulunan Ertuğrul Gazi Türbesi, her yıl düzenlenen Söğüt Ertuğrul Gazi Şenlikleri ile anılır. Bu şenlikler, Türkiye'nin en eski kesintisiz kutlamalarından biri sayılır.

Yenipazar

Adı Türkçedir ve yeni kurulan pazar yeri anlamına gelir. Bilecik'in en küçük nüfuslu ilçesidir. Osmanlı döneminde bölgede kurulan pazarın adı yerleşime geçmiştir. Aydın ilinde de aynı adı taşıyan bir ilçe bulunması, pazar kurumunun Anadolu yer adlarındaki yaygınlığını gösterir.

Bilecik Adlarında Öne Çıkan Katmanlar

• Bizans katmanı: Bilecik (Belokome), Osmaneli (Leukai ve Lefke) ve Söğüt yöresindeki Thebasion adları, bölgenin Türk fethi öncesi dönemini taşır.
• Osmanlı kuruluş katmanı: Söğüt ve Osmaneli adları, hanedanın doğduğu coğrafyaya doğrudan gönderme yapar.
• Pazar ekonomisi katmanı: Gölpazarı, Pazaryeri ve Yenipazar adları, Osmanlı döneminde pazar kurumunun yer adlarına nasıl yerleştiğini gösterir.
• Coğrafi ve bitkisel katman: Söğüt ve Bozüyük adları, bölgenin ağacını ve höyüğünü doğrudan anlatır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bilecik adı nereden geliyor?

En yaygın kabul gören görüşe göre Bilecik adı, Bizans dönemindeki Belokome kale ve yerleşim adından gelir. Bu ad Türkçe telaffuzda önce Belecik, sonra Bilecik biçimini almıştır.

Söğüt neden Osmanlının doğduğu yer sayılıyor?

Ertuğrul Gaziye uç beyliği olarak verilen Söğüt, Osman Gazi döneminde beyliğin merkezi olmuştur. Ertuğrul Gazinin türbesi buradadır ve her yıl anma şenlikleri düzenlenir.

Osmaneli ilçesinin eski adı neydi?

İlçenin eski adı Lefkedir. Bu ad, Bizans dönemindeki Leukai adından gelir ve Yunancada beyaz anlamındaki kökle ilişkilidir. Cumhuriyet döneminde ad Osmaneli olarak değiştirilmiştir.

Bozüyük adının anlamı nedir?

Bozüyük, boz ve üyük sözcüklerinin birleşimidir. Üyük, Anadolu ağızlarında höyük yani yapay toprak tepe anlamına gelir. Ad, bölgedeki boz renkli höyüğü tarif eder.

Şeyh Edebali nerede medfundur?

Şeyh Edebali, Bilecik il merkezindeki türbesinde medfundur. Osman Gaziye rehberlik eden ve ünlü rüya yorumuyla anılan mutasavvıf, Osmanlının kuruluş anlatısında merkezi bir figürdür.

Bilecik kaç ilçeden oluşuyor?

Bilecik ilinde merkez dahil 8 ilçe vardır: Merkez, Bozüyük, Gölpazarı, İnhisar, Osmaneli, Pazaryeri, Söğüt ve Yenipazar.