Yozgat ve İlçelerinin İsim Hikâyeleri: Bozok Yaylasından Çapanoğullarına

Yozgat Adı Nereden Geliyor?

Yozgat adının kökeni için birkaç açıklama öne sürülmüştür.

En yaygın görüş, adı Türkçedeki yoz sözcüğüne bağlar. Anadolu ağızlarında yoz, ekilmemiş, işlenmemiş, boş arazi anlamına gelir. Sondaki "gat" bölümü ise Farsça kökenli bir ek olarak açıklanır. Bu durumda ad, işlenmemiş bozkır arazi anlamını taşır ve yörenin step görünümünü doğrudan tarif eder.

İkinci bir görüş, adı bölgeye yerleşen bir oymak adına bağlar.

Bölgenin tarihî adı Bozoktur. Bozoklar, Oğuz boylarının iki ana kolundan biridir; Günhan, Ayhan ve Yıldızhan'ın soyundan gelen on iki boy bu kola bağlıdır. Osmanlı kayıtlarında bölge Bozok sancağı adıyla yönetilmiştir ve bu ad bugün de Bozok Yaylası olarak yaşamaktadır.

Yozgat, Osmanlı taşra tarihinde özel bir yere sahiptir: 18. yüzyılda bölgede etkili olan Çapanoğulları ayan ailesi, kenti imar etmiş ve büyük yapılar inşa ettirmiştir. Çapanoğlu Camii, Osmanlı taşra mimarisinin en görkemli örneklerinden biri kabul edilir. Çapanoğulları, Millî Mücadele öncesi dönemde de Anadolu siyasetinde etkili olmuştur.

Yozgat, Türkiye'nin ilk millî parklarından birine ev sahipliği yapar: Yozgat Çamlığı Millî Parkı, 1958 yılında ilan edilmiş ve Türkiye'nin en eski millî parkı unvanını almıştır.

Yozgat İlçelerinin İsim Kökenleri

Merkez

İl merkezi, Bozok yaylasındaki plato üzerinde kurulmuştur. Kentte Çapanoğlu Camii, Çapanoğlu Konakları ve tarihî saat kulesi bulunur. Merkez ilçe sınırlarında Yozgat Çamlığı Millî Parkı yer alır.

Akdağmadeni

Adı üç bölümden oluşur: ak, dağ ve maden. Ad, yöredeki Akdağ kütlesinde bulunan maden yataklarını tarif eder.

Akdağmadeni, Osmanlı döneminde önemli bir gümüş ve kurşun madeni merkeziydi. Buradan çıkarılan cevher, devlet darphanelerinde kullanılmıştır. İlçe, ormanlık arazisi ve maden geçmişiyle bilinir.

Aydıncık

Adı Türkçedir ve aydın sözcüğüne küçültme eki getirilerek oluşmuştur. Mersin'de de aynı adı taşıyan bir ilçe bulunur. İlçe, Yozgat'ın kuzeydoğusundaki dağlık kesimde yer alır.

Boğazlıyan

Adı Türkçedir ve boğaz sözcüğünden gelir; dar vadi geçidini tarif eder. İlçe, Yozgat'ın güneyindeki ovada yer alır ve tarımla geçinir.

Boğazlıyan, Kızılırmak vadisine yakın konumdadır ve yörede antik dönem yerleşim kalıntıları bulunur.

Çandır

Adı Türkçedir ve kökeni için birkaç görüş vardır. Bir açıklama, adı bölgeye yerleşen bir oymağa bağlar. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur.

Çayıralan

Adı Türkçedir ve çayır ile alan sözcüklerinin birleşimidir; otlak ve mera arazisini tarif eder. İlçe, Yozgat'ın güneydoğusundaki kesimde yer alır.

Çekerek

Adını, yöreden geçen Çekerek Irmağından alır. Bu akarsu, Yeşilırmak havzasının kollarındandır ve antik adı Skylaxtır. İlçe, Yozgat'ın kuzeyindeki kesimde yer alır.

Kadışehri

Adı Türkçedir ve kadı ile şehir sözcüklerinin birleşimidir. Ad, Osmanlı döneminde bölgenin gelirlerinin bir kadıya tahsis edilmesinden gelir; İstanbul'daki Kadıköy ile aynı idari mantığı paylaşır. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur.

Kayseri sınırındaki ilçeler

Yozgat'ın güney kesimindeki ilçeler, Kayseri ve Kırşehir sınırındaki bozkır kuşağında yer alır ve tarım ile hayvancılıkla geçinir.

Saraykent

Adı Türkçedir ve saray ile kent sözcüklerinin birleşimidir. İlçenin eski adı Karamağara olarak kaydedilmiştir. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur.

Sarıkaya

Adı Türkçedir ve yöredeki kayaların sarımsı rengini tarif eder.

Sarıkaya, Türkiye'nin en dikkat çekici antik yapılarından birine ev sahipliği yapar: Sarıkaya Roma Hamamı. Basilica Therma adıyla bilinen bu yapı, Roma döneminden kalma ve halen sıcak su ile beslenen bir termal hamamdır. Yapı, kesintisiz kullanımı ve korunmuşluğuyla dünyada ender örneklerdendir ve UNESCO geçici listesindedir.

Sorgun

Adı Türkçedir ve söğüt türü bir ağaç adına dayanır; Anadolu ağızlarında sorgun, ince dallı söğüt anlamına gelir. Bir başka görüş, adı bölgeye yerleşen bir oymağa bağlar.

Sorgun, Yozgat'ın en kalabalık ilçelerinden biridir ve linyit yatakları ile termik santraliyle bilinir.

Şefaatli

Adı Arapça kökenlidir ve şefaat sözcüğüyle ilişkilendirilir. İlçenin eski adı Mahmutlu olarak kaydedilmiştir. İlçe, Kırşehir sınırındaki kesimde yer alır.

Yenifakılı

Adı Türkçedir ve yeni ile fakılı sözcüklerinin birleşimidir; Anadolu ağızlarında fakı, medrese öğrencisi ve din görevlisi anlamına gelen fakih sözcüğünden gelir. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur.

Yerköy

Adı Türkçedir ve yer ile köy sözcüklerinin birleşimidir. İlçe, Yozgat'ın batısındaki kesimde yer alır ve demiryolu kavşağı olmasıyla bilinir; Ankara ile Sivas arasındaki hat buradan geçer.

Yozgat İlinin Tarihî ve Doğal Zenginlikleri

• Sarıkaya Roma Hamamı: Basilica Therma adıyla bilinen bu yapı, Roma döneminden kalma ve halen sıcak su ile beslenen ender bir termal yapıdır.
• Yozgat Çamlığı Millî Parkı: 1958 yılında ilan edilen bu alan, Türkiye'nin en eski millî parkıdır.
• Çapanoğlu Camii: 18. yüzyılda Çapanoğulları ailesi tarafından yaptırılan bu yapı, Osmanlı taşra mimarisinin en görkemli örneklerindendir.
• Kerkenes Dağı: Sorgun sınırlarındaki bu antik kent, Demir Çağına ait geniş bir yerleşimdir ve Anadolu'nun en büyük tarih öncesi kentlerinden biri sayılır.

Yozgat Adlarında Öne Çıkan Katmanlar

• Antik katman: Sarıkaya'daki Basilica Therma ve Sorgun'daki Kerkenes, Roma ve Demir Çağı yerleşimlerini belgeler.
• Oğuz boyu katmanı: Bozok bölge adı, Oğuz boylarının iki ana kolundan birini doğrudan yaşatır.
• Osmanlı katmanı: Kadışehri adı ile Çapanoğulları mirası, taşra yönetiminin izlerini gösterir.
• Türkçe tanımlama katmanı: Yozgat, Sarıkaya, Çayıralan, Boğazlıyan, Sorgun ve Akdağmadeni adları, araziyi, rengi, otlağı, geçidi ve madeni doğrudan anlatır.

Sıkça Sorulan Sorular

Yozgat adı ne anlama geliyor?

En yaygın görüşe göre ad, Anadolu ağızlarında ekilmemiş, işlenmemiş arazi anlamına gelen yoz sözcüğüne dayanır. Sondaki gat bölümü Farsça kökenli bir ek olarak açıklanır.

Bozok adı nereden geliyor?

Bozoklar, Oğuz boylarının iki ana kolundan biridir. Osmanlı kayıtlarında bölge Bozok sancağı adıyla yönetilmiştir ve bu ad bugün Bozok Yaylası olarak yaşamaktadır.

Sarıkaya Roma Hamamı neden özel?

Basilica Therma adıyla bilinen bu yapı, Roma döneminden kalma ve halen sıcak su ile beslenen bir termal hamamdır. Kesintisiz kullanımı ve korunmuşluğuyla dünyada ender örneklerdendir.

Çapanoğulları kimdir?

Çapanoğulları, 18. yüzyılda Yozgat ve çevresinde etkili olan bir ayan ailesidir. Kenti imar etmiş, Çapanoğlu Camii gibi görkemli yapılar inşa ettirmişlerdir.

Yozgat kaç ilçeden oluşuyor?

Yozgat ilinde merkez dahil 14 ilçe vardır: Merkez, Akdağmadeni, Aydıncık, Boğazlıyan, Çandır, Çayıralan, Çekerek, Kadışehri, Saraykent, Sarıkaya, Sorgun, Şefaatli, Yenifakılı ve Yerköy.