Yalova ve İlçelerinin İsim Hikâyeleri: Pylaidan Termal Şehrine

Yalova Adı Nereden Geliyor?

Yalova, adı Türkçe olan ve coğrafyayı doğrudan tarif eden illerden biridir.

Ad iki sözcüğün birleşimidir: yalı ve ova. Türkçede yalı sözcüğü deniz kıyısı, sahil anlamına gelir. Yani ad, deniz kıyısındaki ova anlamını taşır ve ilin Marmara kıyısındaki dar düzlükte yer alan konumunu birebir yansıtır.

Bölgenin antik geçmişi çok daha eskidir. Yalova çevresinde Bizans döneminde Pylai adlı bir yerleşim bulunuyordu; Yunancada bu ad kapılar anlamına gelir ve bölgenin İstanbul'dan Anadolu'ya geçiş noktası olmasına gönderme yapar. Yörede ayrıca Pythia adlı ünlü bir kaplıca merkezi vardı; bugünkü Termal ilçesi bu alandır.

Yalova, Türkiye Cumhuriyeti tarihinde özel bir yere sahiptir. Atatürk, sağlık nedenleriyle sık sık buraya gelmiş ve kentte önemli çalışmalar yürütmüştür. Kentteki Yürüyen Köşk, dünya mimarlık ve doğa koruma tarihinin ilginç örneklerinden biridir: köşkün yanındaki çınar ağacının dalı binaya değdiği için ağacın kesilmesi gündeme gelince, Atatürk ağacın kesilmesi yerine binanın raylar üzerinde kaydırılmasını istemiştir. Bina 1930 yılında birkaç metre taşınmış ve bu nedenle Yürüyen Köşk adını almıştır.

Yalova, Türkiye'nin süs bitkisi üretiminin merkezidir; yöredeki seralar, ülke fidan ve çiçek üretiminin önemli bölümünü karşılar.

İl, 1995 yılında kurulmuştur ve Türkiye'nin en küçük yüzölçümlü ilidir. Kent, 1999 Marmara depreminde ağır hasar görmüştür.

Yalova İlçelerinin İsim Kökenleri

Merkez

İl merkezi, Marmara kıyısındaki ovada kurulmuştur. Kentte Atatürk Köşkü, Yürüyen Köşk ve tarihî yapılar bulunur.

Merkez ilçe, İstanbul ile deniz otobüsü ve feribot bağlantısıyla bilinir; bu bağlantı, kenti Marmara'nın önemli geçiş noktalarından biri hâline getirir.

Altınova

Adı Türkçedir ve altın ile ova sözcüklerinin birleşimidir. Ad, yörenin verimli tarım arazisini tarif eder. İlçenin eski adı Karamürsel Hersek ile ilişkili biçimlerde kaydedilmiştir.

Altınova sınırlarında Hersek Deltası bulunur; bu sulak alan, kuş göç yolları üzerindedir ve koruma altındadır. Yörede ayrıca Osmanlı döneminden kalma Hersekzade Ahmed Paşa Camii yer alır.

İlçe, tersaneleri ve sanayi tesisleriyle bilinir.

Armutlu

Adı Türkçedir ve armut ağacından gelir; sondaki "lu" eki aidiyet bildirir. Ad, yörede yetişen armut bahçelerini tarif eder.

Armutlu, Marmara Denizine uzanan yarımadanın ucunda yer alır. İlçe, termal kaynaklarıyla ve koylarıyla tanınır. Yörede ayrıca zeytincilik yaygındır.

Çınarcık

Adı Türkçedir ve çınar ağacından gelir; sondaki "cık" küçültme ekidir. Ad, yörede bulunan çınar ağaçlarını tarif eder.

Çınarcık, Marmara kıyısındaki en tanınmış yazlık yerleşimlerden biridir. İlçe, plajları ve orman içindeki konumuyla bilinir. Yörede ayrıca Erikli ve Delmece yaylaları bulunur.

Çiftlikköy

Adı Türkçedir ve çiftlik ile köy sözcüklerinin birleşimidir. Ad, yörede bulunan tarım işletmesine dayanır.

Çiftlikköy, Yalova merkeze komşu konumdadır ve üniversite kampüsüne ev sahipliği yapar.

Termal

Adı doğrudan yöredeki sıcak su kaynaklarından gelir. Türkiye'de bir ilçenin adının bu biçimde doğrudan bir kavramdan alınması ender görülür.

Termal, antik dönemde Pythia Therma adıyla biliniyordu. Bizans imparatoru I. Justinianus ve eşi Theodora, buradaki kaplıcaları kullanmış ve alanı imar ettirmiştir. Roma ve Bizans dönemlerine ait hamam yapılarının kalıntıları bugün de görülebilir.

Osmanlı döneminde de kullanılan kaplıcalar, Cumhuriyet döneminde Atatürk'ün ilgisiyle yeniden düzenlenmiştir. Bugün Yalova Termal Kaplıcaları, Türkiye'nin en köklü termal turizm merkezlerinden biridir.

İlçe, 2008 yılında kurulmuştur ve Türkiye'nin en küçük nüfuslu ilçelerinden biridir.

Yalova İlinin Tarihî ve Doğal Zenginlikleri

• Termal kaplıcaları: Antik adıyla Pythia Therma olarak bilinen bu kaynaklar, Roma döneminden beri kullanılmaktadır.
• Yürüyen Köşk: Bir çınar ağacını kesmemek için raylar üzerinde kaydırılan bu bina, doğa koruma bilincinin simge örneklerindendir.
• Hersek Deltası: Altınova sınırlarındaki bu sulak alan, kuş göç yolları üzerindedir ve koruma altındadır.
• Erikli ve Delmece yaylaları: Çınarcık sınırlarındaki bu yaylalar, Samanlı Dağlarının orman örtüsü içinde yer alır.
• Süs bitkisi üretimi: Yalova serleri, Türkiye fidan ve çiçek üretiminin önemli bölümünü karşılar.

Yalova Adlarında Öne Çıkan Katmanlar

• Bizans katmanı: Pylai ve Pythia adları, bölgenin geçiş noktası ve kaplıca merkezi kimliğini yansıtır.
• Osmanlı katmanı: Altınova sınırlarındaki Hersekzade Ahmed Paşa Camii, dönem mimarisinin izidir.
• Türkçe tanımlama katmanı: Yalova, Altınova, Çınarcık, Armutlu ve Çiftlikköy adları, kıyıyı, ovayı, ağaçları ve tarım işletmesini doğrudan anlatır.
• Cumhuriyet katmanı: Termal adı, doğrudan kaplıca kavramından alınmış modern bir adlandırmadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Yalova adı ne anlama geliyor?

Ad, Türkçe yalı ve ova sözcüklerinin birleşimidir. Yalı sözcüğü deniz kıyısı anlamına gelir; ad, kıyıdaki ova anlamını taşır ve ilin coğrafi konumunu birebir yansıtır.

Yürüyen Köşk nedir?

Yanındaki çınar ağacının dalı binaya değdiği için ağacın kesilmesi gündeme gelince, Atatürk binanın raylar üzerinde kaydırılmasını istemiştir. Bina 1930 yılında taşınmış ve bu nedenle Yürüyen Köşk adını almıştır.

Termal ilçesinin antik adı neydi?

Termal, antik dönemde Pythia Therma adıyla biliniyordu. Bizans imparatoru I. Justinianus ve eşi Theodora buradaki kaplıcaları kullanmış ve alanı imar ettirmiştir.

Yalova ne zaman il oldu?

Yalova, 1995 yılında il statüsü kazanmıştır ve Türkiyenin en küçük yüzölçümlü ilidir.

Yalova kaç ilçeden oluşuyor?

Yalova ilinde merkez dahil 6 ilçe vardır: Merkez, Altınova, Armutlu, Çınarcık, Çiftlikköy ve Termal.