Sivas ve İlçelerinin İsim Hikâyeleri: Sebasteiadan Kongre Şehrine

Sivas Adı Nereden Geliyor?

Sivas, adı doğrudan bir Roma imparatorluk unvanından gelen şehirlerden biridir.

Kentin antik adı Sebasteiadır. Bu ad, Yunancada sebastos, yani yüce, saygıdeğer anlamına gelen sözcükten gelir; bu sözcük, Latince Augustus unvanının Yunanca karşılığıdır. Yani Sebasteia, doğrudan Augustus'un kenti anlamını taşır.

Sebasteia adı Arapça telaffuzda Sivas, Türkçede de Sivas biçimini almıştır.

Sivas, Türkiye'nin yüzölçümü bakımından ikinci büyük ilidir. Kent, Anadolu Selçuklu döneminde önemli bir ticaret ve kültür merkeziydi. Bu dönemden kalan Gök Medrese, Çifte Minareli Medrese, Şifaiye Medresesi ve Buruciye Medresesi, Anadolu Selçuklu taş işçiliğinin en görkemli örnekleri arasındadır. Şifaiye Medresesi, İzzeddin Keykavus tarafından hastane olarak yaptırılmıştır.

Sivas, Türkiye Cumhuriyeti tarihinde belirleyici bir yere sahiptir: 4 Eylül 1919 tarihinde toplanan Sivas Kongresi, Millî Mücadelenin ulusal düzeyde örgütlenmesini sağlamıştır. Kongrenin toplandığı bina bugün müze olarak kullanılmaktadır.

Kent ayrıca halk müziği geleneğinde merkezi bir konuma sahiptir; Âşık Veysel, Sivas'ın Şarkışla ilçesinde doğmuştur.

Sivas İlçelerinin İsim Kökenleri

Merkez

İl merkezi, Kızılırmak vadisindeki geniş ovada kurulmuştur. Kentte Selçuklu medreseleri, Ulu Cami ve Sivas Kongresi Binası bulunur. Şehir ayrıca kaplıcalarıyla tanınır; yakınındaki Kangal Balıklı Kaplıca, doktor balıklarıyla dünya çapında bilinir.

Akıncılar

Adı Türkçedir ve Osmanlı askeri geleneğindeki akıncı birliklerine gönderme yapar. İlçenin eski adı Ağvanistir. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur.

Altınyayla

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir. İlçenin eski adı Tonustur. Cumhuriyet döneminde yapılan ad düzenlemesinde Türkçe kökenli ad tercih edilmiştir. Burdur'da da aynı adı taşıyan bir ilçe bulunur.

Divriği

Sivas'ın kültür mirası açısından en önemli ilçesidir. Adı ortaçağ kaynaklarına dayanır; bölgedeki yerleşim Tephrike adıyla anılmıştır. Bu ad Türkçe telaffuzda Divriği biçimini almıştır.

Divriği, dünya mimarlık tarihinin başyapıtlarından birine ev sahipliği yapar: Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası. Mengücekli hükümdarı Ahmed Şah ve eşi Turan Melek tarafından 1228 yılında yaptırılan bu yapı topluluğu, taş kapılarındaki olağanüstü kabartmalarla tanınır. Her taç kapı farklı bir üslupla işlenmiş; derinlemesine oyulmuş bitkisel ve geometrik motifler, Anadolu taş işçiliğinin zirvesi kabul edilir. Yapı, 1985 yılında UNESCO Dünya Mirası listesine alınmıştır; Türkiye'nin bu listedeki ilk eserlerindendir.

İlçe ayrıca demir madenciliğiyle bilinir; Divriği demir yatakları Türkiye'nin en önemli rezervlerindendir.

Doğanşar

Adı Türkçedir ve doğan kuşu ile eski Türkçede şehir anlamına gelen şar sözcüğünün birleşimidir. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur ve Sivas'ın en küçük nüfuslu yerleşimlerinden biridir.

Gemerek

Adının kökeni için, bölgede kullanılan eski bir yer adına dayandığı kabul edilir. İlçe, Sivas'ın batı ucunda, Kayseri sınırında yer alır ve tarımla geçinir.

Gölova

Adı Türkçedir ve göl ile ova sözcüklerinin birleşimidir. İlçenin eski adı Suşehri Ortaköy ile ilişkili biçimlerde kaydedilmiştir. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur.

Hafik

Adının kökeni için, bölgede kullanılan eski bir yer adına dayandığı kabul edilir. İlçe, Hafik Gölü ile tanınır; bu göl, karstik obruk yapısıyla dikkat çeker.

İmranlı

Adı Türkçedir ve İmran adlı bir kişiye ya da bölgeye yerleşen bir topluluğa dayanır. İlçe, Sivas'ın doğusundaki yüksek plato kesiminde yer alır ve Kızılırmak'ın kaynak bölgesine yakındır.

Kangal

Adı Türkçedir ve kökeni için birkaç görüş vardır. Bir açıklama, adı bölgeye yerleşen bir oymağa bağlar.

Kangal, dünya çapında tanınan bir hayvan ırkına adını vermiştir: Kangal çoban köpeği. Sürü koruma amacıyla yetiştirilen bu ırk, gücü ve sadakatiyle bilinir ve Türkiye'nin en tanınmış yerli hayvan ırklarındandır.

İlçe ayrıca Balıklı Kaplıca ile ünlüdür; buradaki termal sularda yaşayan doktor balıkları, sedef hastalığı tedavisinde kullanılmasıyla dünya çapında ilgi görmüştür.

Koyulhisar

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir; koyu renkli kale anlamı taşır. Bölgedeki yerleşim, ortaçağ kaynaklarında Kolonia ile ilişkili biçimlerde geçer.

Koyulhisar, Sivas'ın kuzeydoğusundaki dağlık kesimde yer alır ve Kelkit vadisindeki konumuyla bilinir.

Suşehri

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir: su ve şehir. Ad, yörenin bol su kaynaklarını tarif eder. İlçenin eski adı Endires olarak kaydedilmiştir.

Suşehri, Kelkit vadisindeki verimli ovada yer alır ve tarımla geçinir.

Şarkışla

Adı Türkçedir ve iki bölümden oluşur. "Şar" eski Türkçede şehir, "kışla" ise kışın konaklanan yer anlamına gelir. Bir başka görüş, "şark" yani doğu sözcüğüyle ilişkilendirir.

Şarkışla, Türk halk müziği tarihinde özel bir yere sahiptir: Âşık Veysel Şatıroğlu, bu ilçenin Sivrialan köyünde doğmuştur. Türk halk edebiyatının en büyük ozanlarından biri sayılan Âşık Veysel'in evi bugün müze olarak kullanılmaktadır.

Ulaş

Adı Türkçedir ve bir kişi adına ya da ulaşmak fiiline dayandırılır. İlçe, Sivas merkezin güneyindeki bozkır kesiminde yer alır.

Yıldızeli

Adı Türkçedir ve yıldız ile el sözcüklerinin birleşimidir; sondaki "eli" eki yurt anlamı taşır. Ad, ilçenin kuzeyindeki Yıldız Dağından gelir. İlçenin eski adı Yenihandır.

Yıldız Dağı, Sivas'ın kış sporları merkezidir. İlçe ayrıca tarım ve hayvancılıkla geçinir.

Zara

Adı ortaçağ kaynaklarına dayanır. Bölgedeki yerleşim, kaynaklarda benzer biçimlerde geçer ve adın kökeni kesin biçimde çözülememiştir.

Zara, Kızılırmak vadisinde yer alır ve Sivas'ın doğu kesimindeki en büyük ilçelerinden biridir. Yörede tarım ve hayvancılık yaygındır.

Gürün

Adı Türkçedir ve kökeni için birkaç görüş vardır. Bir açıklama, adı gür sözcüğüyle ilişkilendirir ve bol su kaynaklarını tarif ettiğini savunur; ilçedeki Gökpınar Gölü bu görüşü destekler.

Gürün, dokumacılığıyla tanınır; Gürün şalı ve battaniyesi, Osmanlı döneminden beri süren bir gelenektir. İlçe sınırlarında ayrıca Şuğul Kanyonu bulunur.

Sivas Adlarında Öne Çıkan Katmanlar

• Roma katmanı: Sivas (Sebasteia) adı, imparator Augustus unvanının Yunanca karşılığından gelir.
• Bizans katmanı: Divriği (Tephrike) ve Koyulhisar (Kolonia) adları, ortaçağ sınır yerleşimlerinin izlerini taşır.
• Selçuklu ve Mengücekli katmanı: Sivas medreseleri ve Divriği Ulu Camii, Anadolu Türk sanatının zirve eserleridir.
• Türkçe tanımlama katmanı: Suşehri, Gölova, Şarkışla, Yıldızeli, Koyulhisar ve Doğanşar adları, suyu, gölü, kışlağı ve dağı doğrudan anlatır.
• Cumhuriyet katmanı: Akıncılar, Altınyayla ve Gölova adları, 20. yüzyılda yapılan Türkçe adlandırma tercihlerinin ürünüdür.

Sıkça Sorulan Sorular

Sivas adı nereden geliyor?

Kentin antik adı Sebasteiadır. Bu ad, Yunancada yüce anlamına gelen sebastos sözcüğünden gelir ve Latince Augustus unvanının karşılığıdır. Ad Türkçede Sivas biçimini almıştır.

Divriği Ulu Camii neden UNESCO listesinde?

1228 yılında yaptırılan bu yapı topluluğu, taç kapılarındaki olağanüstü taş kabartmalarla tanınır. Her kapı farklı bir üslupla işlenmiştir ve yapı, 1985 yılında UNESCO Dünya Mirası listesine alınmıştır.

Sivas Kongresi neden önemli?

4 Eylül 1919 tarihinde toplanan Sivas Kongresi, Millî Mücadelenin ulusal düzeyde örgütlenmesini sağlamıştır. Kongrenin toplandığı bina bugün müze olarak kullanılmaktadır.

Âşık Veysel nerede doğdu?

Âşık Veysel Şatıroğlu, Sivasın Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyünde doğmuştur. Evi bugün müze olarak kullanılmaktadır.

Sivas kaç ilçeden oluşuyor?

Sivas ilinde merkez dahil 17 ilçe vardır: Merkez, Akıncılar, Altınyayla, Divriği, Doğanşar, Gemerek, Gölova, Gürün, Hafik, İmranlı, Kangal, Koyulhisar, Suşehri, Şarkışla, Ulaş, Yıldızeli ve Zara.