Konya ve İlçelerinin İsim Hikâyeleri: Ikoniondan Selçuklunun Başkentine

Konya Adı Nereden Geliyor?

Konya, Türkiye'nin yüzölçümü bakımından en büyük ilidir ve adı antik döneme dayanır.

Kentin antik adı Ikonion (Iconium)dur. Bu ad için antik dönemde bir efsane anlatılırdı: kahraman Perseus, Medusa'yı öldürdükten sonra kesik başını burada sergilemiş; Yunancada eikon görüntü, imge anlamına geldiği için kente bu ad verilmiştir. Bu, klasik bir halk etimolojisidir.

Dilciler, Ikonion adının Roma öncesi Anadolu dillerine ait bir yer adı olduğunu ve Yunanca anlamlandırmanın sonradan kurulduğunu kabul eder. Ikonion adı, Arapça telaffuzda Kuniya, Türkçede Konya biçimini almıştır.

Konya, Türk tarihinde merkezi bir yere sahiptir: Anadolu Selçuklu Devletinin başkentiydi. Bu dönemde inşa edilen Alâeddin Camii, İnce Minareli Medrese, Karatay Medresesi ve Sırçalı Medrese, Selçuklu sanatının başyapıtları arasındadır.

Kent ayrıca Mevlana Celaleddin Ruminin yaşadığı ve gömüldüğü yerdir. Mevlevilik, buradan dünyaya yayılmış bir tasavvuf geleneğidir ve sema töreni UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras listesindedir.

Konya, insanlık tarihi açısından da eşsiz bir konuma sahiptir. İl sınırlarındaki Çatalhöyük, MÖ 7400 yıllarına uzanan ve dünyanın en eski kentsel yerleşimlerinden biri sayılan Neolitik alandır. Burada bulunan duvar resimleri, kabartmalar ve ev içi düzenlemeler, tarım toplumuna geçiş sürecine ışık tutmuştur. Çatalhöyük UNESCO Dünya Mirası listesindedir.

Konya Merkez İlçeleri

Selçuklu

Adını, kenti başkent yapan Anadolu Selçuklu Devletinden alır. İlçe, Konya'nın kuzeyindeki planlı gelişen yerleşim alanlarını kapsar.

Meram

Adı Arapça kökenlidir ve istek, arzu, amaç anlamı taşır. Meram bağları, Osmanlı döneminden beri Konya'nın mesire ve bahçe alanı olmuştur. İlçe, Konya'nın batısındaki bağlık bahçelik kesimi kapsar.

Karatay

Adını, Selçuklu devlet adamı Celaleddin Karataydan alır. Karatay, Konya'daki ünlü Karatay Medresesini yaptırmıştır; bu yapının çini kubbesi, Selçuklu sanatının zirvesi kabul edilir ve bugün çini müzesi olarak kullanılır. İlçe, kentin tarihî çekirdeğinin doğu kesimini kapsar.

Konya İlçelerinin İsim Kökenleri

Ahırlı

Adı Türkçedir ve hayvan barınağı anlamındaki ahır sözcüğünden gelir. İlçe, 1991 yılında kurulmuştur ve Konya'nın güneybatısındaki dağlık kesimde yer alır.

Akören

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir. "Ak" beyaz, "ören" ise terk edilmiş eski yerleşim anlamına gelir. Ad, Türkmenlerin bölgeye geldiklerinde karşılaştıkları bir yerleşim kalıntısını tarif eder.

Akşehir

Adı Türkçedir ve beyaz şehir anlamına gelir. Kentin antik adı Philomeliondur; Yunancada bu ad şarkı seven, bülbül dostu anlamı taşıyan bir kökten gelir.

Akşehir, Türk halk kültüründe merkezi bir yere sahiptir: Nasreddin Hocanın türbesi buradadır ve her yıl Nasreddin Hoca Şenlikleri düzenlenir. İlçe ayrıca kirazıyla tanınır; Akşehir kirazı coğrafi işaretlidir.

Altınekin

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir: altın ve ekin. Ad, buğday tarlalarının altın rengini tarif eder. İlçenin eski adı Zıvarıktır.

Beyşehir

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir: bey ve şehir. Ad, Eşrefoğulları Beyliğinin merkezi olmasından gelir. Kentin antik adı Karalliadır.

Beyşehir, Türkiye'nin en büyük tatlı su göllerinden Beyşehir Gölü kıyısında yer alır. İlçede, Eşrefoğulları döneminden kalma Eşrefoğlu Camii bulunur; ahşap direkli bu cami, Anadolu'nun en görkemli ahşap camilerinden biridir ve UNESCO Dünya Mirası listesindedir.

Yörede ayrıca Selçuklu sultanı I. Alâeddin Keykubad'ın yazlık sarayı Kubadabad ve Hitit dönemine ait Eflatunpınar anıtı bulunur. Eflatunpınar, Hitit su kültü anıtlarının en iyi korunmuş örneğidir.

Bozkır

Adı Türkçedir ve arazi yapısını doğrudan tarif eder: boz renkli, ekilmemiş kır arazi. İlçe, Toros eteklerindeki dağlık kesimde yer alır. Yörede antik dönem yerleşimleri bulunur.

Cihanbeyli

Adı, bölgeye yerleşen Cihanbeyli adlı aşirete dayanır. İlçe, Tuz Gölünün batısındaki bozkır kesiminde yer alır ve tuz üretimiyle ilişkilidir.

Çeltik

Adı Türkçedir ve pirincin kabuklu hâline verilen addır. Yörede geçmişte yapılan çeltik tarımı, yerleşime adını vermiştir. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur.

Çumra

Adının kökeni için birkaç görüş vardır. Bir açıklama, adı bölgede kullanılan eski bir yer adına bağlar.

Çumra sınırlarında, insanlık tarihinin dönüm noktası sayılan Çatalhöyük bulunur. MÖ 7400 yıllarına uzanan bu Neolitik yerleşimde, birbirine bitişik evler, damdan girişler, duvar resimleri ve boğa boynuzlu kabartmalar ortaya çıkarılmıştır. Çatalhöyük, tarım toplumuna geçiş ve erken kentleşme araştırmalarının merkezindedir.

Derbent

Adı Farsça kökenlidir ve dar geçit, boğaz anlamına gelir. Osmanlı yönetiminde derbent, yol güvenliğini sağlayan karakol yerleşimlerini tanımlayan idari bir terimdi. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur.

Derebucak

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir: dere ve bucak. Ad, dere vadisindeki köşe yerleşimi tarif eder. İlçe sınırlarında Çamlık Mağaraları bulunur; bu mağara sistemi, Türkiye'nin en uzun mağaralarından biridir.

Doğanhisar

Adı Türkçedir ve doğan kuşu ile hisar sözcüklerinin birleşimidir. İlçe, Sultan Dağlarının eteğinde yer alır ve tarımla geçinir.

Emirgazi

Adı Türkçedir ve emir unvanı ile gazi sözcüğünün birleşimidir. İlçe sınırlarında, Hitit dönemine ait Emirgazi sunakları bulunmuştur; bu taş anıtlar, Hitit hiyeroglif yazısının önemli belgelerindendir.

Ereğli

Konya'nın en zengin isim geçmişine sahip ilçelerinden biridir. Kentin antik adı Herakleia Kybistradır; ad, kahraman Herakles'e adanmıştır. Bu ad Türkçe telaffuzda Ereğli biçimini almıştır. Türkiye'de Karadeniz Ereğli ve Marmara Ereğli gibi aynı kökenli başka adlar da bulunur.

Ereğli sınırlarında, Hitit dönemine ait İvriz Kaya Anıtı bulunur. Geç Hitit döneminden kalan bu kabartma, kral Warpalawas ile bereket tanrısı Tarhunzas'ı gösterir ve Anadolu'nun en etkileyici kaya kabartmalarından biridir.

Güneysınır

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir. İlçe, 1991 yılında kurulmuştur ve Konya'nın güneyindeki sınır kuşağında yer alır.

Hadim

Adı Arapça kökenlidir ve hizmet eden anlamı taşıyan sözcükle ilişkilendirilir. İlçe, Toros Dağlarının kuzey yamacında yer alır ve Yerköprü Şelalesi ile tanınır.

Halkapınar

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir. "Halka" su kaynağının çevresindeki dairesel yapıyı, "pınar" ise kaynağı tarif eder. İlçe, 1991 yılında kurulmuştur.

Hüyük

Adı Türkçedir ve höyük sözcüğünün ağızlardaki biçimidir; yapay toprak tepe anlamına gelir. Ad, yörede bulunan arkeolojik höyükten gelir. İlçe, Beyşehir Gölü kıyısında yer alır.

Ilgın

Adı Türkçedir ve ılgın adlı bitkiden gelir; bu çalı türü, tuzlu ve nemli topraklarda yetişir. Kentin antik adı Tyriaiondur.

Ilgın, kaplıcalarıyla tanınır. İlçede Osmanlı dönemine ait Lala Mustafa Paşa Kaplıcası ve Mimar Sinan'ın eseri olan külliye bulunur.

Kadınhanı

Adı Türkçedir ve iki bölümden oluşur. Ad, Selçuklu döneminde bir hanım tarafından yaptırılan handan gelir. Bu han, Konya ile Batı Anadolu arasındaki ticaret yolunun konak noktalarındandı.

Karapınar

Adı Türkçedir ve koyu renkli su kaynağını tarif eder. İlçe, volkanik arazi yapısı ve Meke Gölü ile tanınır; bu krater gölü, ortasındaki volkanik koni ile dünyada benzeri az bulunan bir oluşumdur. Yörede ayrıca Acıgöl ve obruklar bulunur.

Kulu

Adı Türkçedir ve kökeni için birkaç görüş vardır. Bir açıklama, adı Türkçedeki kul sözcüğüyle ilişkilendirir. İlçe, Ankara sınırındaki bozkır kesiminde yer alır ve yurt dışı göçüyle tanınır.

Sarayönü

Adı Türkçedir ve saray yapısının önündeki yerleşimi tarif eder. Selçuklu döneminde yörede bulunan bir konak ya da köşk adın kaynağı olarak gösterilir.

Selçuklu, Meram, Karatay

Yukarıda merkez ilçeler bölümünde ele alınmıştır.

Seydişehir

Adı Türkçedir ve iki bölümden oluşur. "Seydi" seyyid unvanından gelir; ad, yörede türbesi bulunan Seyyid Harun Veliye gönderme yapar. Bu veli, 14. yüzyılda kenti kurmuş kabul edilir.

Seydişehir, Türkiye'nin en büyük alüminyum tesisine ev sahipliği yapar; buradaki boksit yatakları ve alüminyum işletmesi Cumhuriyet sanayileşmesinin simge yapılarındandır.

Taşkent

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir: taş ve kent. Ad, arazinin kayalık yapısını tarif eder. Orta Asya'daki Taşkent şehriyle aynı anlamı taşır. İlçenin eski adı Pirlerkondudur. İlçe, 1989 yılında kurulmuştur.

Tuzlukçu

Adı Türkçedir ve tuz üretimi ile ilişkilidir. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur.

Yalıhüyük

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir: yalı ve höyük. İlçe, 1991 yılında kurulmuştur ve Türkiye'nin en küçük nüfuslu ilçelerinden biridir.

Yunak

Adı Türkçedir ve yıkanma yeri, çamaşır yıkanan su kaynağı anlamındaki sözcükle ilişkilendirilir. İlçe, Konya'nın kuzeybatı ucunda yer alır.

Konya Adlarında Öne Çıkan Katmanlar

• Neolitik katman: Çumra'daki Çatalhöyük, insanlık tarihinin en eski kentsel yerleşimlerinden birini temsil eder.
• Hitit katmanı: Ereğli'deki İvriz, Beyşehir'deki Eflatunpınar ve Emirgazi sunakları, MÖ 2. binyıl anıtlarını yaşatır.
• Antik ve Roma katmanı: Konya (Ikonion), Akşehir (Philomelion), Ereğli (Herakleia) ve Ilgın (Tyriaion) adları, Helenistik ve Roma dönemini yansıtır.
• Selçuklu katmanı: Selçuklu, Karatay, Kadınhanı, Sarayönü ve Beyşehir adları, başkentlik dönemini ve beylik yapılarını gösterir.
• Türkçe tanımlama katmanı: Bozkır, Karapınar, Akören, Hüyük, Taşkent ve Altınekin adları, arazinin rengini, suyunu ve höyüğünü doğrudan anlatır.

Sıkça Sorulan Sorular

Konya adı nereden geliyor?

Kentin antik adı Ikoniondur. Efsaneye göre Perseus, Medusanın kesik başını burada sergilemiş ve Yunanca eikon yani görüntü sözcüğünden ad doğmuştur. Dilciler bunu halk etimolojisi sayar ve adın Roma öncesi Anadolu dillerine dayandığını kabul eder.

Çatalhöyük neden önemli?

Çumra sınırlarındaki Çatalhöyük, MÖ 7400 yıllarına uzanan ve dünyanın en eski kentsel yerleşimlerinden biri sayılan Neolitik alandır. Buradaki duvar resimleri ve ev düzeni, tarım toplumuna geçiş sürecine ışık tutmuştur.

Ereğli adının kökeni nedir?

Kentin antik adı Herakleia Kybistradır ve kahraman Heraklese adanmıştır. Bu ad Türkçe telaffuzda Ereğli biçimini almıştır. Karadeniz Ereğli ve Marmara Ereğli adları da aynı kökenlidir.

Nasreddin Hocanın türbesi nerede?

Nasreddin Hocanın türbesi Akşehir ilçesindedir. Burada her yıl Nasreddin Hoca Şenlikleri düzenlenir.

Konya kaç ilçeden oluşuyor?

Konya ilinde 31 ilçe vardır: Ahırlı, Akören, Akşehir, Altınekin, Beyşehir, Bozkır, Cihanbeyli, Çeltik, Çumra, Derbent, Derebucak, Doğanhisar, Emirgazi, Ereğli, Güneysınır, Hadim, Halkapınar, Hüyük, Ilgın, Kadınhanı, Karapınar, Karatay, Kulu, Meram, Sarayönü, Selçuklu, Seydişehir, Taşkent, Tuzlukçu, Yalıhüyük ve Yunak.