Kırıkkale ve İlçelerinin İsim Hikâyeleri: Kırıkköyden Sanayi Şehrine

Kırıkkale Adı Nereden Geliyor?

Kırıkkale, Türkiye'nin en genç il adlarından birine sahiptir ve adının oluşumu tam olarak bilinir.

Ad iki yerleşimin birleşmesinden doğmuştur. Yörede Kırık adlı bir köy ile Kaletepe adlı bir mevki bulunuyordu. Cumhuriyetin ilk yıllarında bu bölgede kurulan sanayi tesisleri çevresinde gelişen yeni yerleşim, bu iki adın birleşimiyle Kırıkkale olarak anılmaya başlanmıştır.

Kırık adının kökeni için, yörede yaşamış bir topluluğun ya da kişinin lakabına dayandığı kabul edilir.

Kırıkkale, Türkiye sanayi tarihinde özel bir yere sahiptir. 1925 yılında burada kurulan Makine ve Kimya Endüstrisi tesisleri, Cumhuriyetin savunma sanayii hamlesinin temelini oluşturmuştur. Kent, bu fabrikaların çevresinde planlı biçimde büyümüş ve Türkiye'nin ilk planlı sanayi şehirlerinden biri hâline gelmiştir. Bu yönüyle Kırıkkale, Zonguldak ve Karabük ile birlikte Cumhuriyet dönemi sanayileşmesinin simge kentlerindendir.

Kırıkkale, 1989 yılında il statüsü kazanmıştır. Kent ayrıca petrol rafinerisi ve silah sanayii ile bilinir.

Kırıkkale İlçelerinin İsim Kökenleri

Merkez

İl merkezi, Kızılırmak vadisine yakın plato üzerinde kurulmuştur. Kent, planlı ızgara sokak düzeni ve erken Cumhuriyet dönemi işçi konutlarıyla dikkat çeker.

Merkez ilçe, Makine ve Kimya Endüstrisi tesisleri ile rafineri çevresinde gelişmiştir. Şehirde ayrıca sanayi mirası yapıları bulunur.

Bahşılı

Adı Türkçedir ve kökeni için birkaç görüş vardır. Bir açıklama, adı bölgeye yerleşen bir oymağa bağlar. Bir diğeri, Türkçedeki bahşiş ve bahşı sözcükleriyle ilişkilendirir; eski Türkçede bahşı, ozan ve bilge kişi anlamına gelir.

İlçe, Kırıkkale merkeze komşu konumdadır ve 1987 yılında kurulmuştur.

Balışeyh

Adı Türkçedir ve iki bölümden oluşur. "Balı" bir kişi adı; "şeyh" ise tasavvuf geleneğindeki unvandır. Ad, yörede türbesi bulunduğuna inanılan bir veliye gönderme yapar.

Balışeyh, Kırıkkale'nin kuzeydoğusundaki kesimde yer alır ve tarımla geçinir.

Çelebi

Adı Türkçedir ve çelebi unvanından gelir. Osmanlı kültüründe çelebi, kibar, okumuş ve saygın kişi anlamına gelir; Mevlevi geleneğinde de üst düzey bir unvandır.

İlçe, 1990 yılında kurulmuştur ve Kırıkkale'nin en küçük nüfuslu yerleşimlerinden biridir.

Delice

Adını, yöreden geçen Delice Irmağından alır. Bu akarsu, Kızılırmak'ın en önemli kollarındandır. Türkçede delice sözcüğü, düzensiz ve taşkın akan su için kullanılır; ırmağın adı bu özelliğinden gelir.

Delice, Ankara ile Samsun arasındaki yol güzergâhındaki kavşak konumuyla bilinir.

Karakeçili

Adı doğrudan bir Türkmen oymağına dayanır. Karakeçili aşireti, Oğuzların Kayı boyuna bağlı sayılan ve Osmanlı hanedanının çıktığı topluluk olarak anılan gruplardandır.

Bu nedenle Karakeçili adı, Türk tarih anlatısında özel bir yere sahiptir. İlçede her yıl düzenlenen Karakeçili Şenlikleri, bu geleneği yaşatır. İlçe, 1987 yılında kurulmuştur.

Keskin

Adı Türkçedir ve keskin sözcüğünden gelir; sivri, dik arazi yapısını tarif ettiği kabul edilir.

Keskin, Kırıkkale'nin en eski yerleşimlerinden biridir ve il kurulmadan önce bölgenin idari merkeziydi. Yörede Osmanlı dönemine ait yapılar bulunur. İlçe ayrıca Denek Madeni olarak da anılmıştır; yöredeki gümüş ve kurşun yatakları Osmanlı döneminde işletilmiştir.

Sulakyurt

Adı Türkçedir ve sulak ile yurt sözcüklerinin birleşimidir. Ad, yörenin su kaynaklarını tarif eder. İlçe, Kırıkkale'nin kuzeyindeki kesimde yer alır ve tarımla geçinir.

Yahşihan

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir. Eski Türkçede "yahşi" iyi, güzel anlamına gelir; "han" ise yol üzerindeki konaklama yapısını tarif eder. Ad, iyi han anlamını taşır ve yörede bulunan bir konak yapısına dayanır.

Yahşihan, Kızılırmak kıyısında yer alır ve Kırıkkale merkeze komşudur. İlçe, 1987 yılında kurulmuştur.

Kırıkkale İlinin Tarihî ve Coğrafi Özellikleri

• Kızılırmak: Türkiye'nin en uzun nehri, ilin batı ve kuzey kesiminden geçer. Nehrin adı, taşıdığı kırmızımsı killi alüvyondan gelir; antik adı Halys'tir.
• Delice Irmağı: Kızılırmak'ın en önemli kollarındandır ve ilçeye adını vermiştir.
• Makine ve Kimya Endüstrisi: 1925 yılında kurulan bu tesisler, Cumhuriyetin savunma sanayii hamlesinin temelini oluşturmuştur.
• Keskin ve Denek Madeni: Yöredeki gümüş ve kurşun yatakları Osmanlı döneminde işletilmiştir.
• Karakeçili: Osmanlı hanedanının çıktığı topluluk olarak anılan aşiretin adını taşıyan ilçedir.

Kırıkkale Adlarında Öne Çıkan Katmanlar

• Türkmen ve oymak katmanı: Karakeçili ve Bahşılı adları, bölgeye yerleşen toplulukların doğrudan izidir.
• Osmanlı katmanı: Çelebi, Balışeyh ve Yahşihan adları, unvanları, velileri ve han kültürünü yansıtır.
• Türkçe tanımlama katmanı: Keskin, Delice ve Sulakyurt adları, arazi yapısını ve suyu doğrudan anlatır.
• Cumhuriyet katmanı: Kırıkkale adı, iki yerleşim adının birleşimiyle 20. yüzyılda oluşmuş ve sanayi kentinin kimliğini belirlemiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kırıkkale adı nasıl oluştu?

Ad, yöredeki Kırık adlı köy ile Kaletepe adlı mevkinin birleşiminden doğmuştur. Cumhuriyetin ilk yıllarında kurulan sanayi tesisleri çevresinde gelişen yerleşim bu adı almıştır.

Kırıkkale ne zaman il oldu?

Kırıkkale, 1989 yılında il statüsü kazanmıştır. Bundan önce bölgenin idari merkezi Keskin ilçesiydi.

Karakeçili adı neden önemli?

Karakeçili aşireti, Oğuzların Kayı boyuna bağlı sayılan ve Osmanlı hanedanının çıktığı topluluk olarak anılan gruplardandır. İlçede her yıl Karakeçili Şenlikleri düzenlenir.

Kırıkkale neden sanayi şehri olarak anılıyor?

1925 yılında burada kurulan Makine ve Kimya Endüstrisi tesisleri, Cumhuriyetin savunma sanayii hamlesinin temelini oluşturmuştur. Kent bu fabrikalar çevresinde planlı biçimde büyümüştür.

Kırıkkale kaç ilçeden oluşuyor?

Kırıkkale ilinde merkez dahil 9 ilçe vardır: Merkez, Bahşılı, Balışeyh, Çelebi, Delice, Karakeçili, Keskin, Sulakyurt ve Yahşihan.