Kahramanmaraş ve İlçelerinin İsim Hikâyeleri: Markasiden Kahraman Unvanına

Kahramanmaraş Adı Nereden Geliyor?

Kahramanmaraş adı iki bölümden oluşur ve her ikisinin de ayrı hikâyesi vardır.

Şehrin asıl adı Maraştır. Bu ad, MÖ 1. binyıla uzanır: Geç Hitit döneminde bölgede Gurgum adlı bir krallık bulunuyordu ve başkentinin adı Markasi idi. Bu ad, Asur kaynaklarında da geçer. Markasi adı, Roma döneminde Germanikeia olarak değiştirilmiştir; bu ad, Roma komutanı Germanicus onuruna verilmiştir. Ancak halkın dilinden Markasi adı hiç düşmemiş ve Arapça telaffuzda Marash, Türkçede Maraş biçimini almıştır.

Adın başındaki Kahraman unvanı Cumhuriyet dönemine aittir. 1920 yılında şehir, Fransız işgaline karşı direnmiş ve yaklaşık iki ay süren çatışmaların ardından işgalciler çekilmiştir. Bu direniş nedeniyle şehre 1925 yılında İstiklal Madalyası verilmiş; 1973 yılında ise Türkiye Büyük Millet Meclisi kararıyla adın başına Kahraman unvanı eklenmiştir. Türkiye'de aynı biçimde unvan almış diğer şehirler Gaziantep ve Şanlıurfa'dır.

Kahramanmaraş, dünya çapında tanınan bir ürünle özdeşleşmiştir: Maraş dondurması. Salep ve keçi sütünden yapılan bu dondurma, yoğun kıvamı ve bıçakla kesilebilmesiyle bilinir. Kentte ayrıca Maraş biberi üretilir ve bu ürün coğrafi işaretlidir.

Şehir, 6 Şubat 2023 depremlerinin merkez üssü olması nedeniyle yakın tarihte ağır bir yıkım yaşamıştır.

Kahramanmaraş Merkez İlçeleri

Dulkadiroğlu

Adı, 14. ve 16. yüzyıllar arasında bölgede hüküm süren Dulkadiroğulları Beyliğinden gelir. Bu beylik, Maraş ve Elbistan merkezli güçlü bir Türkmen siyasi yapısıydı ve Osmanlı ile Memlûk arasındaki denge siyasetinde önemli rol oynamıştır.

İlçe, 2012 yılında kurulmuştur ve kentin tarihî çekirdeğini kapsar. Sınırları içinde Maraş Kalesi, Ulu Cami ve tarihî çarşı bulunur.

Onikişubat

Adı, şehrin kurtuluş tarihini taşır: 12 Şubat 1920, Fransız kuvvetlerinin Maraş'tan çekildiği gündür. İlçe, 2012 yılında kurulmuştur ve kentin kuzey kesimini kapsar.

Kahramanmaraş İlçelerinin İsim Kökenleri

Afşin

Adı Türkçedir ve bir Türk komutanına dayanır. Afşin Bey, Malazgirt öncesinde Anadolu'ya akınlar düzenleyen Selçuklu komutanlarındandır. İlçenin eski adı Efsustur.

Kentin antik adı Arabissostur; Bizans döneminde önemli bir yerleşimdi ve imparator Maurikios'un memleketi olarak anılır. İlçe sınırlarında ayrıca Geç Hitit dönemine ait Eshab-ı Kehf alanı bulunur; bu mağara, Yedi Uyurlar anlatısıyla ilişkilendirilen kutsal alanlardan biridir.

Afşin, Türkiye enerji üretiminde stratejik öneme sahiptir: Afşin Elbistan linyit havzası, Türkiye'nin en büyük kömür rezervini barındırır.

Andırın

Adının kökeni için, bölgede kullanılan eski bir yer adına dayandığı kabul edilir. İlçe, Toros Dağlarının kuzey yamacındaki ormanlık kesimde yer alır. Yörede antik dönem kale kalıntıları ve Roma yolları bulunur.

Çağlayancerit

Adı iki bölümden oluşur. "Çağlayan" Türkçedir ve şelaleyi tarif eder. "Cerit" ise bölgeye yerleşen Cerit adlı Türkmen aşiretinin adıdır; bu aşiret, Çukurova ve Maraş çevresine iskân edilen büyük konar göçer gruplardan biriydi.

İlçe, cevizleriyle tanınır ve 1987 yılında kurulmuştur.

Dulkadiroğlu

Yukarıda merkez ilçeler bölümünde ele alınmıştır.

Ekinözü

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir. "Ekin" tahıl ekili araziyi, "özü" ise dere yatağı, vadi içi anlamını taşır. İlçenin eski adı Cela olarak kaydedilmiştir. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur.

Elbistan

Adı antik döneme dayanır. Bölgedeki yerleşim, kaynaklarda Ablasta ve Plasta biçimlerinde geçer. Bu ad Türkçe telaffuzda Elbistan biçimini almıştır.

Elbistan, Türk tarihinde önemli bir savaşa sahne olmuştur: 1277 yılındaki Elbistan Savaşında Memlûk sultanı Baybars, İlhanlı ordusunu yenilgiye uğratmıştır. Kent ayrıca Dulkadiroğulları Beyliğinin merkezlerinden biriydi.

İlçe, Afşin ile birlikte Türkiye'nin en büyük linyit havzasına ev sahipliği yapar ve termik santralleriyle bilinir.

Göksun

Adı antik döneme dayanır. Bölgedeki yerleşim, Bizans kaynaklarında Kokusos (Cucusus) adıyla geçer. Bu ad Türkçe telaffuzda Göksun biçimini almıştır.

Kokusos, Hristiyanlık tarihinde anılır: İstanbul patriği Aziz Ioannes Khrysostomos, sürgün yıllarının bir bölümünü burada geçirmiştir.

Göksun, elmasıyla tanınır; Göksun elması coğrafi işaretli bir üründür. İlçe, yüksek plato arazisinde yer alır ve serin iklimiyle bilinir.

Nurhak

Adını, ilçenin üzerinde yükselen Nurhak Dağlarından alır. Dağın adı, manevi önem taşıyan bir yere gönderme yaptığı biçiminde açıklanır. İlçe, 1990 yılında kurulmuştur ve Kahramanmaraş'ın en yüksek rakımlı yerleşimlerinden biridir.

Onikişubat

Yukarıda merkez ilçeler bölümünde ele alınmıştır.

Pazarcık

Adı Türkçedir ve küçük pazar anlamına gelir; sondaki "cık" küçültme ekidir. Ad, yörede kurulan haftalık pazardan gelir.

Pazarcık, 6 Şubat 2023 depremlerinden ilkinin merkez üssü olarak anılır. İlçe, Maraş ovasındaki tarım arazileriyle geçinir.

Türkoğlu

Adı Türkçedir ve Cumhuriyet döneminde verilmiştir. İlçenin eski adı Eloğludur. İlçe, Kahramanmaraş ile Gaziantep arasındaki yol kavşağında yer alır ve sanayi tesisleriyle bilinir.

Kahramanmaraş Adlarında Öne Çıkan Katmanlar

• Geç Hitit katmanı: Maraş (Markasi) ve Gurgum krallığı adları, MÖ 1. binyıla uzanan kent devleti geleneğini taşır.
• Roma ve Bizans katmanı: Germanikeia, Afşin (Arabissos), Göksun (Kokusos) ve Elbistan (Ablasta) adları, antik yerleşim ağını gösterir.
• Selçuklu ve beylik katmanı: Afşin ve Dulkadiroğlu adları, Selçuklu komutanını ve Dulkadiroğulları Beyliğini yaşatır.
• Türkmen aşiret katmanı: Çağlayancerit adındaki cerit bölümü, bölgeye iskân edilen aşiretin doğrudan izidir.
• Cumhuriyet katmanı: Kahraman unvanı, Onikişubat ve Türkoğlu adları, Millî Mücadele ile 20. yüzyıl adlandırma tercihlerini yansıtır.

Sıkça Sorulan Sorular

Maraş adı nereden geliyor?

Ad, Geç Hitit dönemindeki Gurgum krallığının başkenti Markasiden gelir. Bu ad Asur kaynaklarında da geçer ve Arapça telaffuzda Marash, Türkçede Maraş biçimini almıştır.

Kahraman unvanı ne zaman verildi?

Şehir, 1920 yılında Fransız işgaline karşı direnmiştir. Bu direniş nedeniyle 1925te İstiklal Madalyası verilmiş, 1973 yılında ise Türkiye Büyük Millet Meclisi kararıyla adın başına Kahraman unvanı eklenmiştir.

Onikişubat adı neyi anlatıyor?

12 Şubat 1920, Fransız kuvvetlerinin Maraştan çekildiği gündür. İlçe adı, şehrin kurtuluş tarihine gönderme yapar.

Afşin Elbistan havzası neden önemli?

Afşin ve Elbistan ilçeleri arasındaki linyit havzası, Türkiyenin en büyük kömür rezervini barındırır ve termik santralleriyle enerji üretiminde stratejik öneme sahiptir.

Kahramanmaraş kaç ilçeden oluşuyor?

Kahramanmaraş ilinde 11 ilçe vardır: Afşin, Andırın, Çağlayancerit, Dulkadiroğlu, Ekinözü, Elbistan, Göksun, Nurhak, Onikişubat, Pazarcık ve Türkoğlu.