Iğdır ve İlçelerinin İsim Hikâyeleri: Bir Oğuz Boyunun Adını Taşıyan Şehir

Iğdır Adı Nereden Geliyor?

Iğdır, adı doğrudan bir Oğuz boyuna dayanan ender Türk şehirlerinden biridir.

Iğdır, Oğuz Kağan destanına göre Üçoklar koluna bağlı, Gökhan'ın oğullarından biri sayılan boyun adıdır. Kâşgarlı Mahmud'un Divânu Lugâti't-Türk adlı eserinde de bu boyun adı geçer; boyun adının iyilik, büyüklük ve yiğitlik anlamlarıyla açıklandığı belirtilir.

Iğdır boyuna mensup Türkmen toplulukları, Anadolu'nun doğusuna yerleşmiş ve yöreye adlarını vermişlerdir. Anadolu'da başka Iğdır adlı köyler de bulunması, boyun geniş bir alana yayıldığını gösterir.

Iğdır, coğrafi olarak Türkiye'nin en sıra dışı bölgelerinden birindedir. İl, Doğu Anadolu'nun en yüksek dağı olan Ağrı Dağının eteğinde yer almasına rağmen, Aras Nehri vadisindeki alçak ovası sayesinde Doğu Anadolu'nun en ılıman iklimine sahiptir. Bu mikroklima, yörede kayısı, pamuk ve narenciye benzeri ürünlerin yetiştirilmesini mümkün kılar. Bu nedenle Iğdır, çevresindeki illerden tamamen farklı bir tarım profiline sahiptir.

Iğdır, üç ülkeye sınırı olan ender illerdendir: Ermenistan, Nahçıvan ve İran ile komşudur.

İl, 1992 yılında kurulmuştur ve Türkiye'nin en genç illerinden biridir.

Iğdır İlçelerinin İsim Kökenleri

Merkez

İl merkezi, Aras Nehri vadisindeki ovada kurulmuştur. Kent, Ağrı Dağının kuzey eteğindeki konumuyla dikkat çeker; dağın en etkileyici manzarası bu yönden görülür.

Merkez ilçe sınırlarında, Urartu dönemine ait kale ve yerleşim kalıntıları bulunur. Yörede ayrıca Kervansaray ve tarihî yol güzergâhı izleri yer alır; İpek Yolunun kollarından biri buradan geçiyordu.

Şehir, kayısı ve pamuk üretimiyle tanınır.

Aralık

Adı Türkçedir ve iki şey arasında kalan boşluk, geçit anlamına gelen sözcükten gelir. Ad, ilçenin Ağrı Dağı ile Aras Nehri arasındaki konumunu tarif eder.

Aralık, Türkiye'nin en doğu ucundaki yerleşimlerden biridir ve Nahçıvan ile İran sınırında yer alır. İlçe sınırlarında Dilucu Sınır Kapısı bulunur; bu kapı, Türkiye ile Nahçıvan arasındaki tek doğrudan kara bağlantısıdır.

İlçede ayrıca Iğdır meteor çukuru olarak anılan oluşum ve Ağrı Dağının güney eteklerine uzanan alanlar yer alır.

Karakoyunlu

Adı doğrudan bir Türkmen devletine dayanır. Karakoyunlular, 14. ve 15. yüzyıllarda Doğu Anadolu, İran ve Irak'ta hüküm süren bir Oğuz kökenli devletti. Kurucu boy, adını simgesi olan kara koyundan almıştır.

Karakoyunlular, Akkoyunlular ile uzun süre mücadele etmiş ve bölgenin siyasi tarihini belirlemiştir. Bu adın bir ilçeye verilmesi, yörenin Türkmen geçmişinin doğrudan izidir.

İlçe, 1990 yılında kurulmuştur ve Aras vadisindeki tarım arazilerinde yer alır.

Tuzluca

Adı Türkçedir ve tuz sözcüğünden gelir; ad, yöredeki tuz yataklarını tarif eder. İlçenin eski adı Kulptur.

Tuzluca, Türkiye'nin en dikkat çekici yeraltı kaynaklarından birine ev sahipliği yapar: Tuzluca tuz mağaraları. Buradaki kaya tuzu yatakları, milyonlarca yıl önce oluşmuştur ve antik dönemden beri işletilmektedir. Mağaralar, aynı zamanda solunum yolu rahatsızlıkları için terapi amaçlı kullanılmaktadır.

İlçe, Aras Nehri vadisinde yer alır ve Ermenistan sınırındaki konumuyla bilinir.

Iğdır İlinin Coğrafi ve Tarihî Özellikleri

• Ağrı Dağı: Türkiye'nin en yüksek noktasıdır ve Iğdır ovasından görülen manzarası en etkileyici olanıdır. Dağ, Nuh Tufanı anlatılarıyla ilişkilendirilir.
• Aras Nehri: Türkiye, Ermenistan, Nahçıvan ve İran arasında sınır oluşturan bu nehir, Iğdır ovasını sular. Antik adı Araxes'tir ve Yunan kaynaklarında anılır.
• Tuzluca tuz mağaraları: Milyonlarca yıl önce oluşan kaya tuzu yatakları, antik dönemden beri işletilmektedir.
• Dilucu Sınır Kapısı: Aralık sınırlarındaki bu kapı, Türkiye ile Nahçıvan arasındaki tek doğrudan kara bağlantısıdır.
• Iğdır ovası: Alçak rakımı sayesinde Doğu Anadolu'nun en ılıman mikroklimasına sahiptir; kayısı ve pamuk üretimi yapılır.

Iğdır Adlarında Öne Çıkan Katmanlar

• Oğuz boyu katmanı: Iğdır adı, doğrudan Üçoklar koluna bağlı bir Oğuz boyunun adını taşır.
• Türkmen devleti katmanı: Karakoyunlu adı, 14. ve 15. yüzyıllarda bölgede hüküm süren Türkmen devletini yaşatır.
• Türkçe tanımlama katmanı: Aralık ve Tuzluca adları, coğrafi konumu ve yeraltı kaynağını doğrudan anlatır.
• Urartu katmanı: Merkez ilçe çevresindeki kale kalıntıları, MÖ 1. binyıla uzanan yerleşim geçmişini belgeler.

Sıkça Sorulan Sorular

Iğdır adı nereden geliyor?

Iğdır, Oğuz Kağan destanına göre Üçoklar koluna bağlı bir Oğuz boyunun adıdır. Kâşgarlı Mahmudun eserinde de bu boyun adı geçer ve iyilik ile yiğitlik anlamlarıyla açıklanır.

Iğdır neden Doğu Anadolunun en ılıman ili?

Iğdır, Aras Nehri vadisindeki alçak ovada yer alır. Bu düşük rakım, çevresindeki yüksek illerden tamamen farklı bir mikroklima oluşturur ve kayısı ile pamuk yetiştirilmesini mümkün kılar.

Karakoyunlu adı neye dayanıyor?

Ad, 14. ve 15. yüzyıllarda Doğu Anadolu, İran ve Irakta hüküm süren Karakoyunlu Devletinden gelir. Kurucu boy, adını simgesi olan kara koyundan almıştır.

Tuzluca tuz mağaraları nedir?

Buradaki kaya tuzu yatakları milyonlarca yıl önce oluşmuştur ve antik dönemden beri işletilmektedir. Mağaralar aynı zamanda solunum yolu rahatsızlıkları için terapi amaçlı kullanılmaktadır.

Iğdır kaç ilçeden oluşuyor?

Iğdır ilinde merkez dahil 4 ilçe vardır: Merkez, Aralık, Karakoyunlu ve Tuzluca.