Bartın ve İlçelerinin İsim Hikâyeleri: Parthenioston Amasraya

Bartın Adı Nereden Geliyor?

Bartın, adının kökeni oldukça net biçimde belgelenmiş şehirlerden biridir.

Kent, adını içinden geçen ve Karadeniz'e dökülen akarsudan alır. Bu ırmağın antik adı Partheniostur. Yunan mitolojisinde Parthenios, bir nehir tanrısı olarak anılır; adın, bakire anlamına gelen parthenos sözcüğüyle aynı kökten geldiği ve tanrıça Artemis'in bu suda yıkandığı anlatısına dayandığı kabul edilir.

Parthenios adı Türkçe telaffuzda önce Bartinos, sonra Bartın biçimini almıştır.

Bartın Irmağı, Türkiye'nin ulaşıma elverişli sayılı akarsularından biridir; küçük tekneler ırmak boyunca denize ulaşabilir. Bu özellik, kentin tarih boyunca ticaretle gelişmesini sağlamıştır.

Bartın, Osmanlı sivil mimarisinin en iyi korunmuş örneklerine sahiptir. Kentteki ahşap ve bağdadi konaklar, 19. yüzyıl Karadeniz kent dokusunu yansıtır.

Kent ayrıca Bartın tel kırma işlemesi ile tanınır; ince metal tellerin kumaşa işlenmesiyle yapılan bu geleneksel el sanatı, coğrafi işaretli bir üründür.

Bartın, 1991 yılında il statüsü kazanmıştır ve Türkiye'nin en küçük illerinden biridir.

Bartın İlçelerinin İsim Kökenleri

Merkez

İl merkezi, Bartın Irmağı kıyısındaki ovada kurulmuştur. Kentte korunmuş Osmanlı konakları, tarihî çarşı ve ırmak kıyısındaki iskele bulunur.

Merkez ilçe, geleneksel el sanatları ve ahşap mimarisiyle tanınır. Şehir, Cittaslow adaylık süreçlerinde de anılmıştır.

Amasra

Bartın'ın en zengin isim geçmişine sahip ilçesidir. Kentin en eski adı Sesamostur; bu ad, Homeros'un İlyada destanında geçen Paflagonya yerleşimlerinden biridir.

MÖ 3. yüzyılda kent, Pers kökenli prenses Amastris tarafından yeniden kurulmuş ve onun adıyla anılmaya başlanmıştır. Amastris, Pers kralı III. Dareios'un yeğeniydi ve Büyük İskender'in komutanlarından biriyle evlenmişti. Amastris adı Türkçe telaffuzda Amasra biçimini almıştır.

Amasra, Karadeniz'in en korunaklı doğal limanlarından birine sahiptir. Kent, Bizans ve Ceneviz dönemlerinde önemli bir ticaret merkeziydi; ilçedeki Amasra Kalesi ve surlar bu dönemlerden kalmadır. Kale, Ceneviz döneminde onarılmış ve Cenevizlilerin Karadeniz'deki üslerinden biri olmuştur.

İlçe, Kuşkayası Yol Anıtı ile de bilinir; Roma döneminde kayaya oyulmuş bu kabartma, imparator Claudius dönemine tarihlenir ve yol yapımını simgeler.

Amasra, ahşap oymacılığı ve balıkçılığıyla tanınır. Fatih Sultan Mehmed'in kenti fethettiğinde söylediği rivayet edilen Çeşm-i cihan bu mudur, yani dünyanın gözü bu mudur ifadesi, ilçenin simgesi hâline gelmiştir; kentteki bir tepe bu adla anılır.

Kurucaşile

Adı Türkçedir ve iki sözcüğün birleşimidir. "Kuruca" kurak, susuz anlamında; "şile" ise kıyı ve sahil anlamı taşıyan sözcükle ilişkilendirilir.

Kurucaşile, Türkiye'de bir zanaatla özdeşleşmiştir: ahşap tekne yapımı. Yörede yüzyıllardır süren bu gelenek, elde şekillendirilen ahşap yat ve tekneleriyle bilinir. Kurucaşile tekneleri, Türkiye ve dünya denizlerinde kullanılmaktadır.

İlçe, Karadeniz kıyısındaki koyları ve kayalık sahilleriyle tanınır.

Ulus

Adı Türkçedir ve millet, halk anlamına gelen ulus sözcüğünden gelir. Eski Türkçede ulus, boy ve halk topluluğunu tanımlayan bir terimdi.

Ulus, Bartın'ın iç kesimindeki ormanlık alanda yer alır. İlçe, Türkiye'nin en zengin orman varlığına sahip bölgelerinden birindedir.

İlçe sınırlarında Ulus Ormanları ve Küre Dağları Millî Parkının bir bölümü bulunur. Bu alan, Avrupa'nın korunması gereken yüz orman alanından biri olarak listelenmiştir. Yörede ormancılık ve kereste üretimi yaygındır.

Bartın İlinin Tarihî ve Doğal Zenginlikleri

• Amasra: Sesamos ve Amastris adlarını taşıyan bu kent, Karadeniz'in en korunaklı limanlarından birine sahiptir ve Ceneviz dönemi surlarıyla tanınır.
• Kuşkayası Yol Anıtı: Roma döneminde kayaya oyulmuş bu kabartma, imparator Claudius dönemine tarihlenir.
• Küre Dağları Millî Parkı: Ulus ilçesi sınırlarındaki bu alan, Avrupa'nın korunması gereken yüz orman alanından biridir.
• Bartın Irmağı: Türkiye'nin ulaşıma elverişli sayılı akarsularından biridir; antik adı Parthenios'tur.
• Kurucaşile tekneleri: Yörede yüzyıllardır süren ahşap tekne yapımı geleneği, ilçenin kimliğini oluşturur.

Bartın Adlarında Öne Çıkan Katmanlar

• Antik ve Paflagonya katmanı: Bartın (Parthenios) ve Amasra (Sesamos) adları, Homeros dönemine uzanan yerleşim geçmişini taşır.
• Helenistik katman: Amasra (Amastris) adı, kenti yeniden kuran Pers kökenli prensesin adını yaşatır.
• Ceneviz katmanı: Amasra Kalesi ve surlar, ortaçağ Karadeniz ticaretinin izlerini yansıtır.
• Türkçe tanımlama katmanı: Kurucaşile ve Ulus adları, kıyıyı ve halk kavramını doğrudan anlatır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bartın adı nereden geliyor?

Kent, adını içinden geçen akarsudan alır. Irmağın antik adı Parthenios olup Türkçe telaffuzda önce Bartinos, sonra Bartın biçimini almıştır.

Amasra adı kime dayanıyor?

Kent, MÖ 3. yüzyılda Pers kökenli prenses Amastris tarafından yeniden kurulmuş ve onun adıyla anılmaya başlanmıştır. Amastris adı Türkçe telaffuzda Amasra biçimini almıştır.

Amasranın daha eski adı neydi?

Kentin en eski adı Sesamostur. Bu ad, Homerosun İlyada destanında geçen Paflagonya yerleşimlerinden biridir.

Kurucaşile neyle ünlü?

Kurucaşile, ahşap tekne yapımıyla tanınır. Yörede yüzyıllardır süren bu gelenek, elde şekillendirilen ahşap yat ve tekneleriyle bilinir.

Bartın kaç ilçeden oluşuyor?

Bartın ilinde merkez dahil 4 ilçe vardır: Merkez, Amasra, Kurucaşile ve Ulus.